• زیر فشار بوش، در 26 اوت، شیعه های عراق گفتند : امتیازهائی را که می توانستند به سنی ها بدهند، داده اند و سنی ها چه راضی و چه ناراضی ، متن قانون اساسی پیشنهادی را به رأی مجلس خواهند گذاشت . لوموند 27 اوت در این باره می نویسد :
برخی منابع می گویند " توافق اصولی " بعمل ﺁمده است اما هنوز قطعی نشده است . بعضی دیگر میگویند سنی ها همچنان مخالف هستند .
عباس البیاتی ، یکی از گفتگو کنندگان شیعه می گوید در دو مورد ، شیعه ها سعی کرده اند نظر سنی ها را تأمین کنند : مورد فدرالیسم و مورد قید انحلال حزب بعث در قانون اساسی . او گفت : " ما کاری بیشتر از این نمی توانیم کرد " .
در مورد فدارلیسم ، شیعه ها پیشنهاد می کنند مجلسی که انتخاب می شود ، قانون ساز و کارهای فدرالیسم را تصویب کند . بنا بر قانون اساسی ، دولت عراق فدرال است و چندین ناحیه با حکومتهای محلی ، دارای قوای مجریه و مقننه و قضائیه تشکیل خواهد شد . چند منطقه می توانند تصمیم بگیرند و باتفاق تنها یک حکومت تشکیل بدهند .
سنی ها می گویند : تعداد حکومتهای فدرال به 3 حکومت محدود شود . ﺁنها خود مختاری کردها را می پذیرند . اما نگران ﺁنند که شیعه ها یک حکومت غول وش تشکیل دهند . حکیم از هم اکنون 9 منطقه از 18 منطقه عراق را که ، در ﺁنها ، شیعه اکثریت دارد به ادغام در یک حکومت فرا می خواند . و کردها نیز دامنه خودمختاری را به بخش بزرگی از شمال عراق بسط می دهند .
سنی ها پیشنهاد می کنند که اصل فدرالیسم و قانونی که ساز و کار ﺁن را معین می کند، بر عهده مجلسی گذاشته شود که بعد از تصویب قانون اساسی ، انتخابات ﺁن ، در اواسط دسامبر انجام خواهد شد . سعدون زبیدی ، سنی که در تدوین قانون شرکت کرده است می گوید : " ما عدم تمرکز می خواهیم و نه یک فدرالیسم سیاسی که میان حکومتهای فدرال مرز معین کند ، منابع ثروت عراق و جز ﺁنها را تقسیم کند " .
در مورد حزب بعث نیز، بنا بر قول البیاتی ، شیعه ها پیشنهاد می کنند مجلس ﺁینده قانون زمان بندی " بعث زدائی " را تصویب کند . او گفت : تلفن پرزیدنت بوش به ﺁقای حکیم بعد از اعلان بن بست ، پنج شنبه شب، بعمل ﺁمد . یکی دیگر از مذاکره کنندگان شیعه ، علی الادیب، سفیر امریکا در بغداد، زلمی خلیل زاد، از رهبران دینی ، از جمله از ﺁیة الله سیستانی خواسته است به بیرون بردن گفتگوها از بن بست کمک کند .
در باب تلفن بوش به حکیم، سخنگوی کاخ سفید توضیح می دهد که حکومت امریکا به عراقیها کمک می کند تا که متن قانون اساسی مورد توافق همه عراقیها ، از جمله سنی ها باشد .
و الادیب می گوید: با توجه به این که شیعه ها بیش از همه از دست حزب بعث رنج برده و مشقت کشیده اند، هرگاه انحلال این حزب قید نشود، به قانون اساسی رأی نخواهند داد .
• اما به ترتیبی که ﺁنتی وار ( 25 اوت ) گزارش می کند، موارد مخالفت سنی ها بیشتر است :
1
- ﺁنها با فدرالیسمی که مناطق نفت خیز شمال را به تصرف کردها و مناطق نفت خیز جنوب را به تصرف شیعه ها بدهد، مخالف هستند .
2 - با انحلال حزب بعث نیز مخالفند.
3
- با تقسیم قدرت در دولت مرکزی نیز مخالفند . بنا بر این تقسیم، رئیس جمهوری کرد و نخست وزیر با اختیارات وسیع ، شیعه و رئیس مجلس سنی می شوند .
• اما شارلی ریز Reese ، زیر عنوان " ایالات متحده عراق یک وسترن کمیک است " ، نوشته است ( ﺁنتی وار 27 اوت 2005 ) :
عراق ، از ﺁغاز، چه در دوران تسلط ترکها و چه در دوران سلطه انگلیسیها و هم در دوره بعثی ها ، توسط یک دولت مرکزی قوی اداره شده است . علت نیز ﺁنست که اختلافها ﺁنقدر زیاد و عمیق هستند که نمی توان از راه معامله و سازش سیاسی ، دولت پدید ﺁورد . معامله نیز بستگی به موافقت طرفهای ﺁن بر مبانی دارد .
در عراق، کردها خودمختاری می خواهند و سنی ها یک دولت مرکزی قوی را مطالبه می کنند . هر دو را با هم نمی توان داشت . شیعه ها می خواهند دولت عراق بر قوانین اسلامی مبتنی باشد و سنی ها و کردها دولت سکولار مطالبه می کنند . باز هر دو را با هم نمی توان داشت . سنی ها که بر عراق حکومت می کرده اند نمی خواهند تحت حکومت شیعه ها و کردها در ﺁیند و شیعه ها و کردها که طعم حاکمیت سنی ها را بر خود چشیده اند، نمی خواهند به دوران سابق بازگردند .
و بنا بر قانون اساسی تدوین شده، در صورتی که سه ایالت به ﺁن رأی مخالف بدهند، به تصویب نمی رسد و سنی ها ، در چهار ایالت ، اکثریت دارند . ﺁنها امضای قانون اساسی را اعلان جنگ داخلی می خوانند .
سیاستمداران عراق ممکن است به راهی بروند که امریکا پیش پای ﺁنها می گذارد و روی کاغذ این اختلافها را به ﺁینده بازگذارند اما نباید انتظار داشت که این راه به بن بست نیانجامد . بنا بر قانون اساسی ، کردها منطقه خودمختار ایجاد می کنند و منابع نفت را از ﺁن خود می کنند . شیعه ها هم در جنوب همین کار را می کنند . بدینسان، دست سنی ها هم از منبع ثروت و هم از قدرت دولت ، کوتاه می شود . حزب بعث نیز می باید منحل شود . بنا بر این ، ﺁنها هم که دلیلی برای شورش نداشتند، با این قانون اساسی ، ﺁن را یافته اند .
حکومت بوش همچون گذشته نزدیک بین و نادان است و گمان می برد با صورت سازی ، مشکل را حل می کند . غافل از این که، محافظه کاران جدید می خواستند یک دولت دموکراتیک سکولار در عراق تشکیل دهند که بر کشورهای همسایه اثر گذارد . در حال حاضر، یک دولت دین سالار هوادار ایران برپاست . مبارزه با تروریسم ، در عمل، یعنی کمک به استقرار چنین دولتی که موجب ترس و انزجار همسایه های عراق است . افزون بر ﺁن، عراق را نیز مرکز تروریسم گردانده است . حکومت بوش مدعی است در عراق با تروریسم مبارزه می کند تا در خاک امریکا ترور نکنند . حالﺁن که دیوان سالاری دولت فدرال که نمی تواند مرزها را کنترل کند و از ورود و خروج میلیونها نفر جلوگیری کند، بطور قطع نمی تواند امریکا را از خطر تروریسم حفظ کند . ﺁنها که جنگ با عراق را توجیه می کردند ، امروز نظر خویش را خطا می یابند ...
• ناظران سیاسی اروپائی نیز ابراز تردید می کنند دولتی بر اساس این قانون اساسی ثبات بجوید . اینان می گویند: بنا بر این قانون، دولت عراق نه فدرال که کنفدراسیون است . در عمل، عراق به سه دولت تقسیم می شود .
• مقتدا صدر هم از نو به صحنه سیاسی عراق باز گشت. به دنبال زد و خوردهای مسلحانه در نجف و بغداد ، میان ارتش المهدی و افراد سپاه بدر ، در 24 اوت، ، در 26 اوت، 100 هزار تن به طرفداری از او و مخالفت با قانون اساسی ، در بغداد، راه پیمائی کردند . استراتفور، در این باره، تحلیلی را منتشر کرده است:
صدر از مخالفت سنی ها با این قانون اساسی و عدم رضایت عمومی شیعه های فقیر ، برای بازگشت به صحنه استفاده کرده است . در 25 اوت، او علت مخالفت خود را با قانون اساسی توضیح داد : فدرالیسم، بنفسه خوب است اما نه در شرائط فعلی اشغال کشور توسط قوای امریکا .
او می کوشد ملی گرائی عراقیها ، فقر مردم ، گرانی روز افزون و بیکاری و مخالفت سنی ها قانون اساسی را دسته مایه کند . سنی ها نیز ، با مشاهده مخالفت صدر با قانون اساسی ، در مخالفت خود استوار شده اند .
• در 28 اوت، کار تدوین قانون اساسی عراق پایان یافت . بوش به صورت بسنده کرد و برﺁن شد که مردم عراق و بقیت دنیا بخاطر تصویب این قانون باید به خود ببالد.
اما فرانس پرس ( 29 اوت ) گزارشی را منتشر کرد حاکی از این که
1 - بوش بر انتقادهائی پرده کشیده است که سنی ها بر این قانون وارد می دانند .
2 - خلیل زاد، سفیر او در بغداد، با شک و تردید بیشتری تدوین قانون را ارزیابی کرد و از جمله پذیرفت که ، رأی مخالف اقلیت سنی ، بهنگام رفراندوم 15 اکتبر ، می تواند مسئله بسازد .
فرانس پرس توضیح می دهد چرا بوش واقعیت را می پوشاند : واپسین سنجش افکاری که توسط گالوپ انجام گرفته و در 26 اوت انتشار یافته است ، حاکی از ﺁنست که تنها 40 درصد امریکائیان از حکومت او راضی هستند . 57 درصد از چگونگی اداره کشور توسط بوش ناراضی هستند .
* و لوموند 29 اوت اطلاع می دهد : 1 - قانون اساسی به رأی مجلس گذاشته نشد . گفتند ضرورت ندارد .
2 - 5 تن از سنی ها که در حکومت کنونی شرکت دارند، گفتند برای بر انگیختن عراقیها به دادن رأی منفی به قانون اساسی تبلیغ خواهند کرد . سنی ها همچنان با این قانون مخالف هستند .
* در 31 اوت، خلیل زاد، سفیر امریکا در عراق گفت: قانون اساسی عراق ممکن است تغییر کند . در همین روز، یک هزار شیعه عراق ، بهنگام انجام مراسم عزاداری امام موسی کاظم ( ع ) کشته شدند .
* لیبراسیون 29 اوت، اطلاعات جدیدی در باره وسعت مخالفت مردم امریکا با جنگ عراق بدست می دهد : بیشترین ﺁهنگ درخواستی از فرستنده تلویزیونی MTV ، ﺁهنگ دردناکی است که بر زمینه جنگ عراق ساخته شده است . نام ﺁهنگ اینست : Wake me up when September ends است ... در این تابستان، جهت وزش باد سیاست در امریکا تغییر کرده است . حالا دیگر ، اکثریت مردم امریکا جز این نمی خواهند که قوای امریکا هرچه زود تر از عراق خارج شود . بنا بر سنجش افکاری که گالوب انجام داده است ، دو ماه پیش 39 درصد و حالا 57 درصد بر این نظر شده اند که این جنگ امریکا را در برابر خطر تروریسم ﺁسیب پذیر تر کرده است . از جنگ دوم جهانی بدین سو، به استثنای نیکسون ( بخاطر افتضاح واترگیت ) میزان مقبولیت هیچ رئیس جمهوری ، به این اندازه پائین نیامده بود . در حزب جمهوری خواه نیز انتقادها از سیاست بوش برهم افزوده می شوند . بتازگی ، سناتور نبراسکا چوک هاگل ، نامزد محتمل در انتخابات 2008، وضعیت امریکا در عراق را با وضعیت امریکا در ویتنام مقایسه کرده است . او توضیح می دهد که هر اندازه قوای امریکا بیشتر در عراق بماند ، خاورمیانه بی ثبات تر می شود .
• در قانون اساسی عراق، اسلام یکی از منشاء های قانون گزاری است . سنی ها اصرار دارند که تنها مرجع قانون گزاری باشند . با وجود این ، احمد جنتی ، در نماز جمعه 4 شهریور گفته است :
خوشبختانه بعد از سالها سعی و انتظار در عراق، یک دولتی اسلامی بر سر کار ﺁمد و قانون اساسی بر مبنای احکام اسلام تهیه شد . ما می باید به ملت و مقامات عراق بخاطر این پیروزی تبریک بگوئیم .
انقلاب اسلامی : یکسانی ارزیابی یک " اصول گرا " که جنتی است و یک " بنیاد گرا " که بوش است، جای تأمل دارد . هرچند دلیل رضایت خاطر این دو ، یکی نیست . بوش می کوشد شکست را پیروزی جلوه دهد و جنتی گمان می برد موقعیتی که شیعه در عراق پیدا می کند، بسود رژیم مافیاهای نظامی مالی است :
• جیم لوب ( ﺁنتی وار 26 اوت ) زیر عنوان " توسعه نفوذ ایران در عراق منطق محافظه کاران جدید را زیر سئوال برده است "، می نویسد :
اگر کسی باشد که هنوز بر این باور است که محافظه کاران جدید امریکا که جنگ عراق را به راه انداختند ، انتخاب ژئو - استراتژیک روشنی کرده اند ، اینک در برابر این واقعیت قرار می گیرد که ایران ، در عراق تحت اشغال امریکا، نفوذ خود را گسترش می دهد .
نه تنها امریکا دو دشمن ایران ، رژیم صدام در عراق و رژیم طالبان در افغانستان را بر انداخت، بلکه با تهیه قانون اساسی که وجود یک دولت مرکزی ضعیف مقرر می کند و به شیعه ها در جنوب و به کردها در شمال ، خود مختاری کاملی را می دهد ، زمینه نفوذ ایران را وسیع تر نیز می گرداند .
جون کل ، استاد دانشگاه میشیگان و متخصص امور عراق ، توضیح می دهد که ساخت دولتی که این قانون اساسی تجویز می کند، نه ساخت یک فدراسیون که ساخت یک کنفدراسیون است .
افزون بر این ، بنا گذاشتن بر احکام اسلامی، در قانون گزاری ، به روحانیان شیعه بسط ید معنی داری بر دولت می بخشد و بسا سبب می شود دولت عراق به الگوی دولت ایران نزدیک شود .
هرچند در رأس دولت ، یک ﺁیة الله بعنوان رهبر نیست، اما وجود شورائی از 5 فقیه برای تطبیق قوانین مصوب با احکام اسلام ، دولت عراق را به رژیم ایران نزدیک می کند .
در همایشی که مجله نیشن برگزار کرد، شیبلی تلهامی ، متخصص خاورمیانه در مؤسسه بروکینگس، خاطر نشان کرد : هیچکس در واشنگتن تصور نمی کرد اینهمه هزینه انسانی و مالی جنگ برای ﺁن شد که امریکا حامی دولتی در عراق بگردد که روابط تنگاتنگ با ایران پیدا کند و با وجود حضور ارتش 140 هزار نفری امریکا در این کشور، با ایران ، برای تعلیم و تربیت قوای نظامی عراق ، توافق نامه امضاء کند !
نظر محافظه کاران جدید ، مبنی بر این که عراقیها در مقام قدرشناسی از ﺁزاد کننده خود، یک دولت سکولار جانبدار غرب تشکیل خواهند داد و به امریکا اجازه خواهد داد در این کشور پایگاه نظامی داشته باشد ، غلط از کار در ﺁمد ...
• در 26 اوت، ژنرال ريچارد مايرز ، در كنفرانس مطبوعاتی گفته است: امريكا بايد بر عزم خود براي پيروزي در عراق كه در آن درگيريهاي مسلحانه توسط "ابومصعب الزرقاوي" رهبري ميشود، باقي بماند.
اگر به زرقاويهاي جهان اجازه موفقيت مورد نظر آنها در عراق داده شود، همانطوركه آنها به دنبال آن هستند، آنگاه خطرات بزرگي در منطقه ايجاد خواهد شد . بيثباتي در اين منطقه و عربستان سعودي، سريعا به كشورهاي حاشيه خليج فارس و احتمالا ايران، سوريه، تركيه سرایت می کند.
