انقلاب اسلامی : برابر سند محرمانه ای که قسمت اول ﺁن را در شماره گذشته خواندید، در خرداد 61 نیز جنگ می توانسته است با اخذ غرامت پایان یابد :

سند SNIE 34/36.2 - 82 مورخ 8 ژوئن 1982

در خرداد 61 نیز ایران می توانسته است جنگ را از موضع متفوق، با اخذ غرامت ، پایان دهد :

• بحث :
* مدخل : 1 - عراق اساسا  جنگ به ایران را باخته است .
- رهبری ایران بر این باور است که اصول و سیاستهایش موجه هستند و موقعیتش تقویت گشته است .
- قوت نسبی ایران با پیروزیهایش نمایان گشته است .
- رژیم پرزیدنت صدام حسین سخت لطمه خورده است .
2 - عراق از گفتگوها مأیوس برجاست و می خواهد امتیازها بدهد . اما ایران ، تا زمانی که صدام حسین بر قدرت باشد، علاقه کمی به گفتگو نشان می دهد ( نگاه کنید به جدول 1 ) حتی با وجود ترک کامل مواضع و پرداخت غرامت مهم - ایرانیها بر ﺁنچه گزارش می شود، 20 تا 150 میلیارد دلار غرامت مطالبه می کنند ( 1 ) - کافی برای ﺁنکه ایران به پای میز مذاکره بیاید، کافی نیستند . در حال حاضر، استراتژی که ایران اتخاذ کرده است ساقط کردن رژیم صدام حسین است . استفاده از پیروزیهای نظامی در معادلات سیاست داخلی و سیاست خارجی ، هدف دوم ایران است .

* مخالفتها و به مبارزه برخاستن ها بر ضد صدام حسین :

3 - حتی اگر قوای ایران برضد قوای صدام به حرکت درنیایند، اینهمانی که صدام با جنگ پرهزینه و مغضوب پیدا کرده است ، او را با مخالفتها و به مبارزه برخاستنهای روزافزون ، روبرو کرده است . تصمیم صدام به رفتن به جنگ ایران ، اشتباه فاجعه ﺁمیزی است . استراتژی ایستا در میدان جنگ، قوای عراق را در موقعیت مشکلی قرار داده است . صدمه ها که به اقتصاد عراق و هدفهای سیاست خارجی ﺁن زده است، بطور روز افزون بزرگ می شوند .
4 - دو سال پیش از ﺁن، عراق خواستار رهبری دنیای عرب بود و بر ﺁن بود که با توسعه بهره برداری از منابع نفت، به این هدف برسد (2) . امروز خزانه انسانی و مالی عراق، بطور وسیع ، در جنگ با ایران ، بر باد می رود . بنادرش در خلیج فارس بر روی بازرگانی بسته اند . برنامه صادرات نفت و توسعه اقتصاد داخلی ، محدود گشته است و اعتبار بین المللی و نظامیش کاهش پذیرفته است .
5 - از هدف خود که کاستن از وابستگیش به تجهیزات نظامی اتحاد شوروی بود، ناگزیر دور شده است . زیرا عراق می باید به وارد اسلحه مورد نیاز از شوری ادامه دهد . نقشه هایش برای برپا کردن اجلاس سران دولتهای غیر متعهد جهان در بغداد ، در این تابستان، نقش بر ﺁب شده اند . بنا بر این، بیم ﺁن می رود که رهبری سازمان کشورهای غیر متعهد بمدت 3 سال را بدست نیاورد . امروز، عراق بجای ﺁنکه رهبر باشد، ملتمس کمک از دولتهای میانه رو همسایه خویش و وابسته به ﺁنها است . بخصوص نیازش به عربستان سعودی و مصر و کویت و اردن ، هم بلحاظ مالی و هم بخاطر تجهیزات نظامی و هم بجهت حمایت سیاسی روز افزون است .
6 - سوریه ، دشمن عراق در جناح غرب ﺁن، بهمان نسبت که تهران و دمشق بیکدیگر نزدیک می شوند و اتحادشان استوار تر می شود، در خصومت با رژیم عراق فعال تر می شود . سوریه به احتمال بسیار قوی، با تصویب شورویها ، کمکهای تسلیحاتی خود را به ایران افزایش داده است . لوله نفت عراق که از سوریه به مدیترانه می رود ، بسته است ، از صادرات نفت عراق می کاهد و سالانه 8 میلیارد دلار از درﺁمدش کم می کند . سوریه همچنین مرزهای زمینی خود با عراق را بسته است . در نتیجه از زمان ورود کالاهای مورد نیاز طولانی شده است . و سوریه بر کمکهای خود به مخالفان رژیم صدام افزوده است .
7 - نتایج نهائی شکست عراق ، توطئه ها بر ضد صدام و رژیم او هستند که افزایش می یابند . ( در این جا، دوسطر سانسور شده است )
موفقیت ﺁمیز شدن این توطئه ها مسلم نیست . زیرا صدام بر وسعت سرکوب می افزاید و حکومتش در اختیار افراد خانواده و نزدیکانش از طایفه ( تکریت ) است ( نگاه کنید به شرحی که در این باره در صفحه 3 ﺁمده است )
8 - جدی ترین تهدید - غیر از قتل او - بسا از ناحیه رهبران کشوری و لشگری است که از سیاستهای صدام سخت ناراضی گشته اند . این مقامها ممکن است برﺁن شوند صدام را با دیگری جانشین کنند پیش از ﺁنکه مسائلی که پدید ﺁورده است ادامه حکومت اقلیت سنی ( 20 درصد جمعیت عراق ) بر عراق ، به خطر اندازد . ( در این جا، سه سطر سانسور شده است )

جدول 1
موقعیتهای ایران و عراق در گفتگوها بر سر جنگ :

1 - موقعیت پایه برای گفتگو :

* عراق : از حل و فصل مشکل جنگ از راه مذاکره مأیوس است .
* ایران : اظهارات اخیر مقامهای دولت بسیار سخت سرانه تر هستند . هدفهای ایران : عقب نشینی قوای عراق، تعیین عراق بمثابه متجاوز، پرداخت غرامت به ایران و برکناری صدام حسین .
2 - شط العرب :
* عراق : موضوع محوری اینست که حاکمیت بر شط العرب با عراق است با حق استفاده ایران از ﺁن . راه حلی را پیشنهاد می کند احتمالا  بر پایه موافقتنامه 1938 . حاکمیت با عراق خواهد بود اما ایران ﺁبهای اطراف ﺁبادان و خرمشهر را کنترل می کند . ممکن است موافقتنامه الجزیره را بمنزله پایه گفتگوها قبول کند .
* ایران : نمی تواند حاکمیت بر شط العرب را به عراق بازگذارد . قرار داد 1975 را که بنا بر ﺁن، حاکمیت بر نیمه شرق رود با ایران است، بعنوان پایه گفتگوها پیشنهاد می کند.
3 - عقب نشینی قوا :
* عراق : با عقب نشینی کامل و بلافاصله قوای خود موافقت می کند. هرگاه ایران با ﺁتش بس و گفتگو موافقت کند .
* ایران : عقب نشینی بدون قید شرط پیش از موافقت با گفتگو .
4 - تعیین متجاوز :
* عراق : با تشکیل یک سازمان مستقل توسط توسط سازمان کشورهای اسلامی ، برای تعیین متجاوز، موافقت کرده است .
* ایران : اصرار می ورزد عراق بعنوان متجاوز محکوم گردد .
5 - غرامت :
* عراق : اصرار می ورزد نخست متجاوز معین بگردد .
* ایران : خواستار پرداخت غرامت کافی از سوی عراق است . موافقت با پرداخت غرامت، پیش از ﺁتش بس باید بعمل ﺁید . مبلغ ﺁن قابل گفتگو است و می تواند برپایه تعیین خسارات از سوی کمیسیون صلح ، محاسبه شود .
6 - پناهندگان :
* عراق مسئله را طرح نکرده است .
* ایران : بنا بر ﺁنچه گزارش می شود، اصرار می ورزد که هزاران عراقی که از انقلاب ایران بدین سو، از عراق اخراج شده اند ، بتوانند به عراق بازگردند .
7 - میانجیگری :
* عراق : از میانجیگری هر طرفی که احتمال موفقیت داشته باشد، استقبال می کند * ایران : بسا با میانجیگری اسلامی یا الجزایری ، بعد از ﺁنکه قوای عراق بیرون رفت ، موافقت کند . ما در حال حاضر تمایلی به گفتگو ندارد .
9 - براندازی رژیم صدام تنها با عمل نظامی ، محتمل نمی نماید . زیرا افسران ارتش ، برای دراز مدت، دلمشغول تنشها در مرزها و یا جنگ با ایران هستند . حزب بعث عراق ، در تمامی سطوح ، از جمله در تمامی سطوح ارتش افراد خود را گماشته است و در دوره صدام در کاستن از مداخله ارتشیان در سیاست ، پیشرفت مهمی کرده است .
10 - فقدان جانشین ﺁشکار برای صدام، با نبود او، یک دوره رهبری دستجمعی ، با تفوق افسران ارتش و مقامات امنیتی که مقامهای کلیدی دارند ، برقرار می شود . رهبری دستجمعی احتمالا  تغییرهای مهمی را در سیاست خارجی بوجود نمی ﺁورد . همچنان وابسته به کمکهای مالی دولتهای خلیج ( فارس ) خواهد بود . با تجارت وسیع با غرب برای خرید کالاهای مورد نیاز کشور و نیز اسلحه و تجهیزات نظامی ادامه خواهد داد و روسیه نیز منبع اصلی برای تهیه اسلحه باقی خواهد ماند .
11 - رهبری دستجمعی احتمالا  ، از رهگذر توطئه های کودتا ی رهبرها بر ضد یکدیگر ، از میان خواهد رفت . کودتاهای پی در پی ، افسران و اعضای پائین دست ارتش و حزب را به مقامهای رهبری خواهند رساند . نزاع بر سر قدرت ، عراق را به وضعیتی باز می گرداند که پیش از استقرار حزب بعث بر قدرت ، عراق می داشت . ﺁن زمان، ایدئولوگ های حزب بعث گرفتار مسائل داخلی روبرو بودند . مسائلی که موضوع اصلی سیاست در عراق بودند . تحت این اوضاع و احوال ، عراق محتملا  رادیکال تر خواهد نمود و بر ﺁن خواهد شد که در عین باثبات جلوه کردن، روابط بهتری را بر قرار کند .

پاسخ صدام به شکست

-------------------------------------------------
صدام استعداد قوی ، برای قدرتمداری دارد . این استعداد با اغراق در توانائیهای خویش همراه است . این دو عامل در او خوشبینی به موفقیت و اعتماد بنفس را پدید ﺁورده اند . شکست ضربه سختی بر اعتماد به نفس او است و او را گرفتار کزکردکی شدیدی می کند . زخمی روانی بر او وارد می کند که درمان می طلبد . برغم خود بزرگ بینی ، صدام در تماس با واقعیتهای سیاسی ، بطور بنیادی ، عمل گرا است . در گذشته ، او چند نوبت زمین خورده و برخاسته است . در وضعیتی هم که اکنون بدان گرفتار است ، بسا بتواند دست به ابتکاری بزند که باخت سیاسی را ناچیز کند . دیگرانی را بیابد و بار شکست عراق را بگردنشان بیاندازد و روحیه و توانائی مهار سیاست را باز یابد و اعتبار خویش را ترمیم کند . (3)

-----------------------------------------------
12 - ( در این جا چند کلمه سانسور شده است ) در کوتاه مدت، جنبش مردم عراق بر ضد رژیم، واپسین احتمال است . فراخواندن اکثریت شیعه عراق که اکثریت جامعه عراق را تشکیل می دهد ، از سوی ﺁیة الله خمینی ، به عصیان ، سخت نادیده گرفته شده است . عصیان سنی های کرد ، برای حیات رژیم، تهدید ﺁمیز نیست ، ﺁزار دهنده است . مخالفان رژیم صدام نیز تا زمانی که یک شخصیت جدی پیدا نکنند و به اخلافهای دینی و قومی و سیاسی ، پایان نبخشند ، نمی توانند شورشی را بر پا کنند .
13 - با وجود این، هرگاه سرنگونی صدام دوران طولانی بی ثباتی پدید ﺁورد که در ﺁن، کودتا و ضد کودتا از پی هم روی دهند ، بخصوص اگر با پاره شدن شیرازه ارتش همراه شود، زمینه برای استقرار دولت اسلامی بنیادگرا در بغداد، با حمایت ایران ، فراهم می شود . بر این دولت اکثریت شیعه ، از راه سازمانهائی چون الدعوه ، سلطه خواهد جست ( 4 ) . فروپاشی ارتش ، ابزار اصلی را از دست حزب بعث و سنی ها ، برای خنثی کرداثرایران بر برانگیختن عصیان شیعه ، بدر خواهد برد . عصیان شیعه ها در جنوب عراق، بسا مقارن خواهد شد با وسعت گرفتن عملیات افراد مسلح کرد در شمال عراق و سنی ها را که همچنان مهار بغداد را خواهند داشت ، با جبهه داخلی روبرو خواهد کرد .

* توضیحهای انقلاب اسلامی :

1 - بدین سان، حقیقت دارد که صدام می خواست ابر قدرت منطقه بگردد و رهبری دنیای عرب را بدست ﺁورد . مانع ابر قدرت شدنش، ایران در شرق عراق بود . از این رو، امریکا و عربستان و " پهلوی طلبها " توانستند او را به حمله به ایران برانگیزند . او به این گمان به ایران حمله کرد که ارتش را ملاتاریا متلاشی کرده است و بخشی از نیروهای مسلح را سازمانهای کرد که صدام مسلح کرده بود، به خود مشغول کرده بودند . با بختیار، یک قرار و مدار گذاشته بود اما ﺁنچه خود در سر داشت دیگر بود . او می خواست ایران را به 5 جمهوری تقسیم کند و به گمان خود، ایران را از صفحه روزگار بردارد . از این رو، به یاسر عرفات که از سوی بنی صدر نزد او رفته و پیام او را رسانده بود که جنگ حماقت است دنیا را تماشاگر حماقت مگردان ، چون طاووس سینه جلو داد و گردن کشیده و پاسخ داده بود : کار ایران ظرف 4 روز الی یک هفته تمام است ! به یمن غیرت و همت فرزندان ایران ، ایران برجا و او در زندان به انتظار " دادگاه " امریکائی ساخته و عراق در معرض تقسیم شدن به 3 است . چه درس عبرتی !
2 - غرامتی که در فروردین 60 ، از سوی کشورهای خلیج فارس پیشنهاد شد، 25 میلیارد دلار بود . رئیس جمهوری 50 میلیارد غرامت مطالبه می کرد .
3 - از بند 7 تا 14 فرضهای مختلف و احتمالهای گوناگون بررسی شده اند . بدین قرار، سرنگونی رژیم صدام ، در صورت صلح با شرائطی که غیر متعهدها پیشنهاد می کردند، بسیار محتمل می گشت . به سخن دیگر، چون جنگ نمی باید برنده و بازنده پیدا می کرد، پس تا تثبیت رژیم صدام می باید ادامه می یافت و ادامه یافت . اگر دو ملت پامال شدند ، جنگ دو رژیم استبدادی را در ایران و عراق تثبیت کرد . این سئوال محل پیدا می کند: اگر خمینی مطمئن می شد که چنان صلحی می تواند موجب سقوط رژیم صدام بگردد، با ﺁن موافقت می کرد و یا همچنان بر ادامه جنگ پای می فشرد ؟ با توجه به این امرکه بنی صدر احتمال سقوط رژیم صدام را در صورت پذیرفتن پیشنهاد غیر متعهدها ، به او خاطر نشان کرده بود و با توجه به این واقعیت که از دفتر رجائی ، " نخست وزیر " به هیأت غیر متعهدها اطلاع داده شد که بخاطر فعل و انفعالهای ( کودتا بر ضد منتخب مردم ) درجریان به ایران نیائید، نیاز به جنگ برای استقرار استبداد ، سبب می شد که او به جنگ ادامه دهد .
4 - و امروز ، کم نیستند ناظران سیاسی که می گویند : کاری را که خمینی با 8 سال جنگ نتوانست ، بوش دارد برای رژیم ایران انجام می دهد . صورت ظاهر گویا تشکیل شدن دولت الدعوه و... است . اما این صورت واقعیت بسیار تلخ تری را می پوشاند .
• استراتژی ایران برای سرنگون کردن صدام :
14 - همانطور که توضیح داده شد و توانائی صدام حسین به تجدید حیات، سرنگونی رژیم او به ضرورت بسیار نزدیک بنظر نمی رسد. و هنوز ایران دست به حمله بزرگی بسوی داخل عراق نزده است . ( در این جا، حدود دو سطر سانسور شده است ) ایران اینک در موقعیت ممتازی است و چند گزینه دارد . حکومت خمینی می تواند یکی از گزینه و یا ترکیبی از ﺁنها را برگزیند . گزینه های نظامی یا شبه نظامی در اختیار ایران عبارتند از
- افزودن بر تحریکات در دو منطقه شیعه و کرد نشین و گسیل گروهای مسلح عراقی تبعیدی به درون عراق برای انجام عملیات ایذائی .
- فعال کردن نیروی هوائی و توپخانه ها برای بمبارات و گلوله باران منطقه مرزی عراق و گسیل گروههائی از ارتش منظم برای عملیات محدود در داخل عراق .
- بردن هجوم نظامی بزرگ به داخل خاک عراق بقصد برانگیختن شورش همگانی و یا فلج کردن ارتش عراق .
15 - نیروهای ایرانی بسا ، پیش از ورود به خاک عراق ، نخست نقاط مرزی خود را از وجود قوای عراق پاک خواهند کرد . نیروهای عراق هنوز نقاط کوچکی را در غرب دزفول و در مرزهای میانی دو کشور در دست دارند . شکست نظامی در ﺁن نقاط ، قلمرو جنگ را به بغداد نزدیک خواهد کرد ( در این جا چند کلمه سانسور شده است ) . ( 5 )
16 - هر گزینه را ایران برگزیند ، به فشار اقتصادی بر عراق ادامه خواهد داد . این کار را با جلوگیری از استفاده از بنادر عراق در خلیج فارس و تشویق سوریه به بسته نگاه داشتن لوله نفت عراق خواهد کرد . این فشار وابستگی مداوم عراق را به کشورهای خلیج ( فارس )، از لحاظ مالی و حمل کالا از راه اردن و صدور نفت از راه لوله نفتی که از ترکیه عبور می کند و ﺁسیب پذیر است ، مداوم می کند . ایران می تواند به کشورهای خلیج فارس فشار بیاورد از اعطای کمک به عراق باز ایستند .
* افزودن بر تحریکات و حمله نظامی محدود :
17 - ما بر این باور نیستیم که گزینه اول سبب سرنگون شدن دولت بعث عراق شود . و نیز گسترش قیام شیعه و کرد ممکن است سبب بیشتر شدن احتمال "کودتا در قصر " بر ضد صدام بگردد . بخلاف هم مذهبی هاشان در ایران ، شیعه های عراق خوب سازمان نیافته اند . رهبرای دینشان نفوذ کمتری بر ﺁنها دارند و از بیم مجازات ، میل به برخاستن بر ضد رژیم را ندارند . امتیازهای اقتصادی و سیاسی که رژیم اعطا کرده است شیعه های دیگر را نسبت به رژیم وفادار گردانده است . رهبران چریکهای کرد نتوانسته اند از کمکهای افزایش یافته ایران و سوریه و تقریبا  خالی شدن منطقه کرد نشین از قوای عراق، سود جویند .
18 - حز ب بعث ماهرانه توانسته است تنازع قدیمی اما هنوز زنده عرب و ایرانی را ، در بی اثر کردن فراخوان خمینی ، بکار گیرد ماشین تبلیغاتی حزب بعث در عراقیها اطمینان بوجود ﺁورده است که ایران با اقلیت عرب شیعه ، بدرفتاری می کند و این اقلیت از نا برابریهای اقتصادی و اجتماعی رنج می برد . ( 6 )
19 - تحرکات نظامی محدود ایران بسا احتمال موفقیت قیامهای محلی را بیشتر می کند . این تحرکات سبب سایش کنترل بغداد می شود . ایران حدود 50 هزار عراقی را تعلیم داده است که ظرف 3 سال گذشته ، از عراق اخراج شده اند . ایران همچنین از تشکل سربازان اسیر عراقی که داوطلب شرکت در نیروئی ، بیرون از عراق ، بشوند، حمایت کرده است . این " داوطلبان " ﺁماده اند ، برای جنگ با قوای صدام ، وارد عراق شودن هرگاه ایران توسط قوای منظم خود از ﺁنها حمایت وسیع بعمل ﺁورد . 20 - قوای ایران همچنین می توانند دست به حمله های هوائی و کوماندوئی ، برای حمله به هدفهای استراتژیک، بخصوص هدفهای اقتصادی ، بزنند . این تدابیر هزینه هایی نظامی عراق را افزایش می دهند . تحرکات نظامی در جبهه های مرکزی ، جنگ را به بغداد نزدیک خواهد کرد . ارتش ایران نیز می تواند هدفهای اقتصادی در منطقه بصره ( در این جا، یک یا دو کلمه ای سانسور شده است ) را به توپ ببندد .
* حمله زمینی بزرگ :
21 - ما بر این باوریم که به احتمال بیشتر ، از دو گزینه ، گزینه اول را برای سرنگون کردن صدام بر می گزیند . اگر این گزینه برای سرنگونی رژیم صدام کفایت نکرد، تهران بسا بی قرار می شود و دست به حمله نظامی بزرگ می زند . یک چند از ملاحظات مغایر حمله نظامی بزرگ هستند . تهران به خود دیده و نیک می داند حمله خارجی به کشور چسان ناسیونالیسم و حمایت مردم را از رژیم بر می انگیزد . بنا بر این ، از ﺁن بیم دارد که دست زدن به چنین حمله ای ، سبب برانگیختن عراقیها به مقاومت و حمایت داخلی و بین المللی از صدام حسین و رژیم او بگردد . جنگ برای ایران نیز گران تمام شده است و بسا رژیم خمینی را از تن دادن به خطرهای این حمله باز دارد .
22 - اظهاریه های ایران پیرامون حمله به عراق ، مبهم بوده اند . تردید ندارد که ایرانیها می پندارند نیاز به دست زدن به حمله نیست و همین تهدید ها کافی هستند برای ﺁنکه ﺁنها به هدف خود برسند . بیشتر از ﺁن که رژیم ، شخص صدام هدف تبلیغات ایرانیان است . بیرون رفتن او از صحنه بسا برای ﺁنکه ایران گفتگوهای صلح را ﺁغاز کند، کافی است . اما اگر صدام بماند و یا ایران بنا را بر استقرار رژیم جدید در عراق بگذارد ، وضعیت نظامی جاری ، فرصتهائی را در اختیار ایران می گذارد .
23 - بصره دومین شهر بزرگ عراق است . احتمال قوی می رود هدف هرگونه حمله بزرگ ایران، در 6 ماه ﺁینده ، باشد . شهر تنها 20 کیلومتر با مرز ایران فاصله دارد . قوای ایران ممکن است از شط العرب که در شرق بصره قرار دارد ، به امید برانگیختن جنبش ( در این جا حدود سه سطر و نیم سانسور شده است ) عبور کند ( 7 ) 24 - دفاع عراق از سرزمین خود در گرو روحیه نیروهای مسلح ﺁنست . برغم شکستهای اخیر، بیشتر افراد قوای منظم عراق سخت جنگیده اند و در صورت حمله ایران به خاک عراق ، احتمالا  مقاومت خواهند کرد . رهبری سیاسی کمتر تحت فشار ترس از دست دادن نفرات و تجهیزات ، خواهند شد و دلیلی برای عقب نشینی نیز نخواهد بود . ( در اینجا، حدود 4 سطر سانسور شده است ) با وجود این ، بی لیاقتی فرماندهان عالی بسا سبب می شود قشون عراق از نو امتیاز خود از لحاظ برتری تسلیحات و تجهیزات نظامی و مواضع دفاعی را از دست بدهد و در داخل خاک عراق نیز قوایش شکست بخورند . اگر ارتش عراق بطور جدی فلج بگردد و یا بصره تصرف شود ، رژیم بعث سخت متزلزل می شود و اقبال صدام برای ماندن بر قدرت ، ناچیز می گردد .

* توضیحهای انقلاب اسلامی :
5 و 7 - سند حاکی است که مقامهای اطلاعاتی امریکا با ﺁنکه می دانسته اند حمله در جبهه مرکزی ، " جنگ را به بغداد نزدیک می کند " ، نه به احتمال حمله از این جبهه که به احتمال بسیار قوی حمله به بصره و پی ﺁمدهای احتمالی تصرف بصره پرداخته اند . شگفت ﺁور نیست ؟
   اگر احتمال حمله به بصره را بسیار قوی ارزیابی کرده است ، از ﺁن رو است که طراح حمله به بصره و " اگر بصره را بگیریم صدام سقوط می کند " ، هاشمی رفسنجانی بود که " از ﺁغاز ، طرف معامله با امریکا و انگلیس بوده است " . امروز که بعد از تجربه هستیم ، می توانیم ارزیابی مقامات اطلاعاتی ﺁن روز امریکا را ارزیابی کنیم : حمله به بصره ، بیشترین قوای ایران را نابود کرد . مردم بصره قیام نکردند . بصره تصرف نشد . فاو تصرف شد و از تصرف بدر ﺁمد و رژیم صدام شکست خورده را فاتح گرداند .
   همان روز که هاشمی رفسنجانی به خمینی القاء کرده بود تصرف بصره ﺁسان است و با تصرف بصره ، صدام سقوط می کند، بدستور بنی صدر ، ستاد ارتش پیشنهاد را موضوع مطالعه و ارزیابی کرد و گزارش داد که ، حمله به بصره یعنی روانه قتلگاه کردن قوای ایران . تصرف شهر ﺁسان نیست و بر فرض دادن تلفات بسیار سنگین و تصرف بصره صدام سقوط نمی کند . در عوض ، ستاد ارتش نقشه حمله از مندلی را تهیه کرد. بلحاظ موقعیت قوای ایران و مناسب بودن زمین برای حمله، قوای ایران می توانست با تلفات کم ، الف - عراق را از میان به دو نیم کند . ب - به بغداد نزدیک شود و ج - با توجه به زمین گیر بدون بخش عمده قوای عراق در جبهه خوزستان ، هرگاه در صدد تخلیه خوزستان برای دفاع از بغداد بر می ﺁمد، زیر ضربات قوای ایران ، تلفات سنگین تحمل می کرد و جنوب عراق بروی قوای ایران باز می شد .
پس از کودتای خرداد 60، چون بنای رژیم بر ادامه جنگ برای استقرار استبداد و بسود امریکا و انگلیس و اسرائیل بود، نقشه ستاد ارتش رها شد و پیشنهاد هاشمی رفسنجانی به اجرا درﺁمد و شد جنگ 8 ساله ای که با شکست و سر کشیدن جام زهر ، پایان پذیرفت .
6 - نزاع قدیمی عرب و ایرانی ، در 9 ماه اول جنگ، نتوانست موضوع تبلیغات بعثی ها بگردد. بعکس ، رفتار فرماندهی نیروهای مسلح ایران سبب شد که قوای عراق ، حمله قوای ایران را فرصتی تلقی کنند برای دست شستن از جنگ . در حقیقت، الف - روش حمله بقصد از کار انداختن تجهیزات و تسلیحات ارتش عراق و نه کشتن افراد این ارتش و ب - رفتار انسانی با اسیران عراقی ( بازدید رئیس جمهوری از اردوگاه اسیران و دستور اکید به شیوه کردن بهترین رفتار با ﺁنها و ج - خودداری از حمله به شهرهای عراق در تلافی حمله های جنایتکاران قوای صدام به شهرهای ایران و د - پرداختن جدی به بهبود وضعیت هموطنان عرب در خوزستان که وفاداری خویش را به ایران ، با ترک مناطق اشغال شده توسط قوای عراق و پیوستن به اردوگاههای پناهندگان نشان داده بودند ، ه - تبلیغ این واقعیت که انقلاب ایران ، به ایران موقعیت تاریخی را بازگردانده است که در حوزه بزرگ تمدن اسلامی داشته است و جنگ را بهیچرو ، تجاوز عرب به ایران نمی شناسد بلکه تجاوز مستبدی می داند که به تحریک امریکا و رژیمهای مستبد و دست نشانده به ایران حمله کرده است ، ایران را به دو هدف اساسی نزدیک کرد : یکی انزوای عراق که در این سند ، پذیرفته شده است و دو کاسته شدن از میل به جنگ قوای عراق . اگر ایران به این دو هدف نرسیده بود، ممکن نبود رژیم صدام به پیشنهاد کشورهای غیر متعهد تن بدهد و کشورهای عرب حوزه خلیج فارس حاضر به دادن غرامت به ایران بگردند .