نتایج شرکت ایران در آزمونهای آموزشی جهانی _آزمون پرلز
در شماره قبل یاد آور شدم که در یک نظام آموزشی ،ارزیابی و ارزشیابی وسیله ای برای پی بردن به میزان موفقیت نظام آموزشی در رابطه با برنامه ها و عملكردهایش است. در تمامی نظام های آموزشی كه ارزیابی و ارزشیابی به طور مستمر به عمل می آید، فعالیت ها اغلب موفقیت آمیز میباشند، چرا که بدون این محک ،امکان تمایز بین موفقیت یک برنامه آموزشی ویا شکست آن میسر نیست . از طرفی تحقيقات آموزشي به ويژه در سطح بين المللي و براساس چارچوبهاي علمي و استانداردهاي جهاني، منبعي مهم براي توليد دانش؛ سياستگذاري؛ برنامهريزي و تصميمگيري مؤثر هر نظام آموزشی به حساب ميآيد. از اینرو دو آزمون ارزشیابی بین المللی معتبر درسطح جهان راکه توسط انجمن بينالمللي ارزشيابي پيشرفت تحصيلي IEA انجام می گیرند ،یکی ( TIMSS )"تيمز" آزمون اندازهگيري در پيشرفت تحصيلي رياضيات وPRILS)) و دیگری " پرلز" آزمون اندازهگيري پيشرفت توانايي و مهارت خواندن ) معرفی کرده و در شماره قبل به بررسی نتایج شرکت ایران در آزمون جهانی "پروژه مطالعه بين المللي رياضي و علوم تیمز ( TIMSS ) "در سال 1992که هدف آن سنجش استعداد دانش آموزان در دو درس ریاضی و علوم در کلیه مقاطع است ، پرداختم . و خاطر نشان کردم که وضعيت دانش آموزان ايراني در بين ديگر كشورهاي شركت كننده در این آزمون بسيار اسف بار بود ( در دوره راهنمايي رتبه 37 در بين 41 كشور و در دوره ابتدايي ، رتبه آخر در بين 25 كشور)
اما از آنجا که پایه کلاس چهارم ابتدایی (سنین 9 تا 10 سال) مرحله مهم گذار از نظر رشد کودکان در مهارت خواندن قلمداد مبگردد و انتظار میرود که در اکثر کشورها کودکان تا پایان این پایه چگونه خواندن را فرا گرفته باشند.و نیز يادگيري مهارت خواندن، كليد همه يادگيريهاست؛ زيرا اغلب يادگيريهاي درسي و غیر درسی نیز از این طريق صورت ميگيرد و
اهميت بنيادي سوادخواندن زماني آشكارتر ميشود كه بدانيم در جهان امروز گسترة موضوع خواندن وابعاد پيچيده و متنوع آن فقط محدود به درك نشانههاي نوشتاري و رمزهاي كلامي نميشود؛ بلكه فراتر از آن، خواندن علائم بصري، نشانههاي الكترونيكي و متنهاي ديجيتالي از جمله تحولاتي است كه در قلمرو سواد خواندن به شكل بسيار جدي و فراگير مطرح است،اهمیت آزمون پرلز دو چندان میگردد. لذا این شماره رابه معرفی آزمون مهم وجهانی پرلز و بررسی نتایج شرکت ایران را در این آزمون اختصاص داده و در شماره آینده با استفاده از داده های رسمی نتایج این آزمون ،مشکلات کیفی و کمی آموزش پرورش ایران را که از پرتو این دو آزمون هویدا شده اند ،مورد بررسی و ارزیابی قرار میدهیم.
ابتدا با اهداف و روش آزمون پرلز آشنا شویم.
آزمون پرلزPRILS چیست؟
مطالعه بين المللي پيشرفت سواد خواندن (پرلز) برنامهاي ابتكاري براي ارزيابي توانايي خواندن كودكان در پايه چهارم ابتدايي است كه سي و پنج كشور از سراسر جهان در آن شركت دارند. اين مطالعه به فاصله هر پنج سال يك بار در سالهاي 2001، 2006 و 2011 روند سواد خواندن را مورد سنجش و اندازهگيري قرار ميدهد.پرلز يكي از مجموعه مطالعات گستردهاي است كه انجمن بين المللي ارزشيابي پيشرفت تحصيلي (IEA) انجام داده است. اين انجمن از آغاز تأسيس خود در سال 1959 مطالعات تطبيقي وسيعي را در سطح بين المللي در زمينه علوم، رياضيات، زبان،ادبيات، تربيت اجتماعي، نگارش، رايانه، آموزش پيش دبستاني، درك مطلب، سواد خواندن وغيره انجام داده است. يكي از اين مطالعات، مطالعه بين المللي پيشرفت سواد خواندن است.
هدف نهايي IEA ارتقاي سطح يادگيري در درون نظامهاي آموزشي جهان و بهبود سياستها وبرنامهريزيهاي آموزشي مربوط به فرايند تدريس و يادگيري در آن ميباشد.
اهداف مطالعه پرلز :
1 ـ بررسي عملكرد دانشآموزان پايه چهارم ابتدايي در زمينه ميزان توانايي خواندن و بررسي عوامل زمينهساز و مؤثر بر چگونگي كسب موفقيت دانشآموزان در خواندن، شامل تجارب يادگيري، خواندن در خانه و چگونگي آموزش در مدرسه؛
2 ـ بررسي روند پيشرفت خواندن در دانشآموزان با طراحي مطالعه در سه دوره پنج ساله
3 ـ آشكار شدن تفاوت عملكردهاي نظامهاي آموزشي كشورها
4 ـ ارائه راهبردها و تفسيرهايي جهت بهبود نظامهاي آموزشي و يادگيري توانايي خواندن
تعريف مفاهيم اصلي :
سواد خواندن : پرلز سوادخواندن را به شرح زير تعريف ميكند :
توانايي درك و استفاده از فرمهاي نوشتاري زبان كه جامعه آن را درخواست ميكند و يا فرد آن را ارزشگذاري مينمايد. نوآموزان با اين توانايي ميتوانند معناي متون متفاوت را دريابند. آنها براي يادگيري، براي شركت در جامعه باسوادان و براي سرگرمي و لذت ميخوانند..
ابعادسواد خواندن به شرح زير هستند :
اهداف خواندن : اين بعد با انجام آزمونهاي نوشتاري سنجيده ميشود.
فرايند درك مطلب : اين بعد با انجام آزمونهاي نوشتاري درك مطلب خواندن سنجيده ميشود.
رفتار خواندن و نگرش به خواندن : اين بعد با پرسشهاي زمينهيابي دانش آموزان ارزيابي ميشود.
جامعه و نمونه مورد مطالعه :
پرلز، سواد خواندن كودكان را در پايه بالاتر از دو پايه هم جوار كه بيشترين تعداد 9 سالهها را در بر ميگيرد ارزيابي ميكند.(اين دو پايه هم جوار در كشور ما پايههاي سوم و چهارم ابتدايي است) اين معيار در بيشتر كشورها با پايه چهارم ابتدايي مطابقت دارد. انتخاب جمعيت فوق به اين علت است كه اين مرحله، گذار مهمي از نظر رشد كودكان در مهارت خواندن تلقي ميشود.در اكثر كشورها انتظار ميرود كه كودكان تا پايان پايه چهارم ابتدايي چگونه خواندن را ياد گرفته باشند.
در هر كشور، براي به كارگيري احتمال متناسب با اندازه نمونه گيري حداقل 150 مدرسه گزينش شد. در مرحله دوم يك يا دو كلاس چهارم ابتدايي به طور تصادفي در هر مدرسه نمونه گيري شدند. نتيجه اين انتخاب حداقل 3750 دانشآموز در هر كشور بود. در ايران 7703 نفر دانش آموز با ميانگين سني 4/10 براي شركت در اين مطالعه انتخاب شدند.
ابزارهاي مطالعه :
الف : دفترچه هاي آزمون خواندن
دفترچههاي آزمون در دو بخش متفاوت متون اطلاعاتي و متون ادبي همراه با پرسشهاي چند گزينهاي پاسخ كوتاه و پاسخ ساز.
ب : پرسشنامه پيشينهاي
1 ـ پرسشنامه دانش آموز :بررسي عوامل و زمينههاي آموزشي، فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي مؤثر بر عملكرد دانش آموزان در حيطه خواندن با تأكيد بر فعاليتهاي درون و برون مدرسهاي آنان.
2 ـ پرسشنامه معلم :بررسي متغيرهايي چون ويژگيهاي گوناگون معلمان، نگرش آنان نسبت به حرفه معلمي، امكانات آموزشي موجود، شيوههاي تدريس خواندن و روشهاي ارزيابي.
3 ـ پرسشنامه مدرسه :بررسي متغيرهايي نظير شيوههاي مديريتي اعمال شده، وظايف مديران، كمبودها و موانع آموزشي و شرايط فيزيكي مدارس.
4 ـ پرسشنامه اوليا: بررسی تجربه های کودکی دانش آموز در امر خواندن ، امکانات و کمکهای والدین و سایر اعضای خانواده را در این زمینه و عادت خواندن کودک قبل از ورود به مدرسه.
نتایج شرکت ایران در آزمون پرلز در سال 1382 ( 2001 )
ابتدا خاطر نشان سازم که شدت سانسور د ایران تا به حدی است که نتایج آزمون 1380 ( 2001 ) درست 4 سال بعد یعنی در سال 1384 اجازه انتشار یافت ! بعبارت دیگر در حالی که بسیاری از کشورها از این فرصت 4 ساله برای بازنگری در سیستم آموزشی خود استفاده برده اند در سال 1384 تازه اعلام شد که ایران در سال 1380، بين 35 کشور مقام 32 را در آموزش دانش آموزان دبستانی کسب کرده است! (شرق، صفحه 26، 3/12/84).
و در حالی که بر اساس پژوهشهاي كارشناسان تقويت زبانآموزي، غنيسازي مهارتهاي خواندن و توجه ويژه به درك مطلب در نظامهاي آموزشي جهان از ابتداي سالهاي تحصيل خاص، در دوره قبل از دبستان با جديت دنبال ميشود، با کسب رتبه 32 از میان 35 کشور شرکت کننده در این آزمون،. عملكرد دانشآموزان ايراني در مقايسه با ساير كشورهاي شركت كننده به طور معناداري پايينتر از ميانگين بينالمللي 500 شد. و تنها يك درصد دانشآموزان ايراني پايه چهارم شركتكننده در آزمون بينالمللي پيشرفت سواد خواندن "پرلز" موفق به رسيدن به نقطه معيار 10 درصد ممتاز كه 10 درصد بالايي دانشآموزان در سطح بينالمللي نمرهاي بالاتر از آن كسب كردند، شدهاند. نتايج اين مطالعه بينالمللي حاكيست، تنها 4 درصد دانشآموزان ايراني در نقطه درصدي 75 و نمره تراز شده 570 كه 25 درصد دانشآموزان در سطح بين المللي نمرهاي بالاتر از آن دريافت كردهاند، قرار داشته و 16 درصد در نقطه 50 درصدي و نمره تراز شده 510 كه نيمي از دانشآموزان در سطح بينالمللي نمرهاي بالاتر از آن دريافت كردهاند و42 درصد در نقطه 25 درصدي و نمره تراز 435 كه 75 درصد دانشآموزان در سطح بينالمللي نمرهاي بالاتر از آن دريافت كردند، قرار داشتهاند.
بر اين اساس متوسط عملكرد دانشآموزان ايراني در نمره كل با 414 امتياز و متون اطلاعاتي با 408 بالاتر از سه كشور آخر جدول يعني كويت، مراكش و بليز بوده و در متون ادبي با 421 امتياز از 4 كشور آخر جدول يعني آرژانتين، كويت، مراكش و بليز بالاتر است.اين در حاليست كه سوئد در ميان 35 كشور رتبه اول سواد خواندن را كسب كرده و كشورهاي نروژ، قبرس، مولداوي، تركيه، مقدونيه، كلمبيا، آرژانتين، ايران ، كويت، مراكش و بليز به ترتيب با تفاوتي معنادار در پايين ميانگين بينالمللي 500 قرار گرفتهاند و به عبارتي 5 كشور از ميان 10 كشوري كه نسبت به ميانگين بينالمللي عملكرد ضعيفتري داشتهاند شامل ايران، كلمبيا، آرژانتين، كويت و بليز در متنهاي داراي فرايند درك مطلب، قويتر بوده و سوئد و هلند بالاترين عملكرد را نسبت به ساير كشورها داشتهاند.
و نیز ايران، كلمبيا، آرژانتين، نروژ، كويت، آلمان، جمهوري اسلوواكي، جمهوري چك، سوئد، بليز، هلند، سنگاپور و فدراسيون روسيه جزو كشورهايي بودهاند كه به طور قابل توجهي عملكرد نسبي بالاتري در فرايند تشخيص و يافتن اطلاعات و استنباطهاي مستقيم داشتهاند و زلاندنو، كانادا، ايالات متحده، انگلستان، فلسطين اشغالي ، هنگ كنگ، يونان، روماني، مقدونيه، مجارستان، ليتواني ، مولداوي، ايتاليا و تركيه عملكرد نسبي بالاتري در فرايندهاي تفسير، تكميل و ارزيابي داشتهاند؛ در اين زمينه ايران داراي بالاترين تفاوت بين پاسخهاي حفظي و استنباطي بوده است.
از سوي ديگر دادهها و نتايج اين مطالعه نشان ميدهد كه در همه كشورهاي شركت كننده توانايي سواد خواندن دختران بيش از پسران است. در ايران نيز متوسط عملكرد دختران در نمره كل 27 امتياز بالاتر از نمره پسران بوده و نكته قابل توجه آنكه كويت داراي بالاترين اختلاف متوسط عملكرد بين دختران و پسران در كشورهاي شركت كننده و كمترين اختلاف متعلق به ايتاليا با 8 امتياز بوده است. بعلاوه نتايج ارزيابي دانشآموزان ايراني نشان ميدهد كه اختلاف ميانگين دختران با پسران در متون ادبي 28 و در متون اطلاعاتي 24 امتياز است.
از طرفی یک مرکز رسمی در ایران بنام مرکز ملی مطالعات پرلز وابسته به وزارت آموزش و پرورش ایران در سایت پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش ایران نتایج آزمون پرلز 1382 ( 2001 ) در ایران را چنین ارزیابی کرده است:
◄جايگاه ايران در مطالعه پرلز 2001 از ميان 35 كشور شركت كننده در رتبه 32 قرار دارد.
◄متوسط عملكرد دانشآموزان ايراني به طور معنادار در هر سه حالت : ميانگين كل، ميانگين متون ادبي وميانگين متون اطلاعاتي، پايينتر از ميانگين بين المللي است.
◄متوسط عملكرد دانش آموزان ايراني در متون ادبي بهتر از متون اطلاعاتي است.
◄متوسط عملكرد دانشآموزان ايراني در نمره كل ومتون اطلاعاتي بالاتر از سه كشور آخر جدول يعني كويت، مراكش و بليز بوده و در متون ادبي از 4 كشور آخر جدول يعني آرژانتين، كويت، مراكش و بليز بالاتر است.
◄وضعيت دانشآموزان ايراني در پاسخ به سؤالاتي كه جنبه استخراج صريح اطلاعات (حفظي) از متن داستان داشته، بهتر از مواردي بوده كه نياز به استنباط، استنتاج وارزشيابي داشته است.
◄پيشرفت دانشآموزاني كه والدين آنها زمان بيشتري براي مطالعه صرف ميكردهاند از سايرين بالاتر بوده است.
◄بين تعداد كتابهاي موجود در خانه(بيش از 100 جلد) وپيشرفت سواد خواندن دانشآموزان رابطه مثبت وجود دارد.
◄دانشآموزاني كه كمتر از 10 جلد كتاب كودك در منزل داشتهاند به طور معناداري عملكرد پايينتري را نشان دادهاند.
◄در سطح بين الملل 41 درصد والدين بين 1 تا 5 ساعت در هفته در منزل مطالعه ميكنند. در سوئد والدين بيش از 10 ساعت در هفته و 35 درصد آنان بين 6 تا 10 ساعت در هفته در منزل مطالعه ميكنند.و اين درصد در والدين ايراني 24 بوده است. در ایران تنها 12 درصد از دانش آموزان بیش از 100 کتاب در منزل گزارش کرده اند که نسبت به سطح بین المللی ( 28 ) در صدر بسیار پایین است و 55 درصد تعداد کتب موجود در منزل را بین 10-0 گزارش داده اند !.
◄دانشآموزاني كه از نظر سواد خواندن در سطح بالاتري بودهاند، داراي والديني با نگرش مثبت نسبت به مطالعه بودهاند(متوسط ميزان مطالعه آنان بيش از 6 ساعت در هفته بوده است).
◄بيش از 70 درصد دانشآموزان در سطح بين الملل و 90 درصد دانشآموزان در امريكا ـ كانادا ـ سوئد از رايانه استفاده ميكنند و اين درصد در ايران 11 ميباشد.
◄ميانگين عملكرد خواندن دانشآموزان با افزايش وضعيت نامساعد اقتصادي خانواده كاهش مييابد.
◄ميانگين عملكرد دانشآموزان مدارسي كه تعداد دانشآموزان متعلق به خانوادههاي محروم در آنها اندك بوده (كمتر از 10 درصد) به طور چشمگير بالاتر از مدارسي بوده است كه اغلب دانشآموزان آنها از خانوادههاي محروم بودهاند.
◄در سطح بين الملل 65 درصد دانشآموزان توسط معلمان داراي تحصيلات دانشگاهي آموزش ميبينند و اين درصد در زلاندنو،انگلستان و امريكا 100 درصد است.
نگارنده با استفاده از داده های رسمی فوق در شماره آینده مشکلات کیفی و کمی آموزش پرورش ایران را که از پرتو این دو آزمون هویدا شده اند ،مورد بررسی و ارزیابی قرار خواهد داد.
