« شماره ۶۸۶ از ۲۱ آذر تا ۳ دی »

دکتر مرتضی مشیری
به مناسبت 19 ﺁبان، روزاعدام دکتر حسین فاطمی شهید نهضت ملی ایران

◄ ارزیابی مصدق در باره رضا شاه و محمد رضا شاه ، در ﺁخرین دفاع غرور ﺁفرینش ، در دادگاه تجدید نظر نظامی، متشکل از سرسپردگان کودتای ننگین 28 مرداد 1332 ، همان قضاوت تاریخ است : « شاه فقید را انگلیس ها در ایران شاه کردند . این شاه با عظمت و اقتدار را، با دو مذاکره در بی بی سی لندن، در شهریور 20 از ایران بردند . او شاه ایران نبود . اگر شاه ایران بود می گفت : میان ملتم می مانم و نمی روم .
از دوره 5 تقنینیه، مجلس شورای ملی مخلوق او بود . شاه فقید می گفت 150 هزار سر نیزه دارم . قشونش را می گفت . وقتی که گفتند برو، از این 150 هزار سرنیزه، یکی به حمایت او برنخاست . در مجلس شورا هم گفتند : الخیر فیما وقع . این پادشاه ، قبل از این که سرکار بیاید، دیناری نداشت . وقتی که از مملکت رفت، غیر از پولهائی که در بانک لندن داشت، 58 میلیون به دست پادشاه فعلی داد. 5600 رقبه از املاک مردم را ، بدون ﺁنکه کسی اعلان ثبت ﺁن را در جرائد ببیند، بر طبق اوراق ثبتی، به ملکیت خود در ﺁورد . او شاه نبود .
من به انتقام این که یک ایرانی را از ایران تبعید کردند، انگلیسها را از ایران بیرون کردم تا بروند در جزیره خود به فکر فرو روند و بدانند که با یک ملت زنده طرفند .
تعظیم می کنم به مجسمه رضا شاه فقید که او را انگلیسها ﺁوردند و 32 سال قرارداد نفت را تمدید کرد . تعظیم می کنم به مجسمه محمد رضا شاه پهلوی که فرمان عزل مرا داد و انگلیس ها را ﺁورد . »
در باره محمد رضا شاه گفتنی بسیار است . ولی بهتر اینست که به مدارک متقن تاریخی و قضاوت محققان و شهود عینی ، استناد کنیم :
◄ از صفحه 100 ببعد جلد اول ظهور و سقوط سلطنت پهلوی ، راجع به تدارک سلطنت محمد رضا، ولیعهد ، به وسیله مستر ترات، رئیس اطلاعات انگلستان در ایران است . ارتشبد حسین فردوست، دوست دوران تحصیل و یار غار او در طول سلطنت او، با نامبرده تماس گرفت تا تکلیف وی را بعد از استعفای پدرش روشن سازند . انگلیس ها پس از اخذ تعهدات لازم ، به این امر رضایت دادند که ولیعهد در مجلس شورای ملی حضور بهم رساند و پس از ادای سوگند وفاداری به قانون اساسی، سلطنت خویش را ﺁغاز کند . در پایان همین مبحث نقل شده است که « ... انگلیس ها می خواستند به محمد رضا کاملا  تفهیم کنند ، به نحوی که هیچگاه فراموشش نشود که این ما بودیم که تو را شاه کردیم و طبعا  انتظاراتی داریم و این انتظارات باید اجرا شود » ( صفحه 106 کتاب ) . و در صفحه 112 کتاب ﺁمده است : « رادیو بی بی سی سه روز متوالی در باره املاک رضا خان سخن گفت و می گفت که بزرگ ترین خدمتی که رضا خان به مملکتش کرد غصب اموال مردم شمال است !
به اعتقاد من، در کودتای 28 مرداد، نقش اصلی با انگلیسی ها بود . سپهبد فضل الله زاهدی مأمور انگلیس ها بود . سرلشگر حسن اخوی انگلیسی و مغز متفکر گروه ارفع بود . رشیدیان ها هم انگلیسی بودند . و بالاخره، انگلیس ها موفق شدند موافقت امریکا را با سقوط مصدق جلب کنند و کرمیت روزولت ( مقام سیا ) برای حسن اجرای کودتا وارد تهران شد . »
◄ سرهنگ نجاتی ، در صفحات 373 تا 376 کتاب جنبش ملی شدن صنعت نفت ، زیر عنوان « محمد رضا شاه حقوق بگیر امریکا بوده است » ، چنین نقل می کند : « اگر محمد رضا شاه چند سال پس از کودتای 28 مرداد 1332 ، به کسانی که در بازگرداندن سلطنت او دست داشتند ، از خزانه ملت ایران پاداش نقدی داد ، خود او نیز به نشانه یک عامل وفادار امریکا، جزء حقوق بگیران ایالات متحده امریکا در ﺁمد . اسنادی که اخیرا  از طبقه بندی سری خارج شده اند، نشان می دهند که شاه مخلوع سالها حقوق بگیر امریکا بوده و سالانه یک میلیون دلار دریافت می کرده است .
در این جا، تعمدی در توضیح این واقعیت تاریخی در کار است . شاه مخلوع طی 25 سال سلطنت استبدادی پس از کودتای 28 مرداد 1332 ، در بیانات رسمی و مصاحبه های رادیو تلویزیونی بیشماری که در سراسر جهان پخش می شد، از اصلاحات اجتماعی ، سازندگی ایرانی ﺁباد، ﺁزاد و مستقل ، از انقلاب سفید و تمدن بزرگ، سخن ها گفت . او 2500 سال شاهنشاهی ایران را با جلال و شکوه هرچه تمامتر ، جشن گرفت و خود را از تبار شاهان باستان و جانشین شاهان بزرگ دانست . بر مزار شاه هخامنشی، خطاب به کورش کبیر گفت : « ﺁسوده بخواب، ما بیداریم !» و چنین مردی ، با چنان لاف و گزاف گوئی ، حقوق بگیر ایالات متحده امریکا بود .»
◄ و مسعود بهنود در کتاب از سید ضیاء تا بختیار ( صفحه های 394 و 395 ) ، در باره کودتای 28 مرداد 1332 و مراجعت محمد رضا شاه از سفر فرار به رم و کینه او به فاطمی ، می نویسد :
« 5 روز پس از فرار خفت بارش که سفیر امریکا ، در گفتگو با مصدق ﺁن را مهاجرتی عارفانه توصیف کرده بود، شاه در حالی به تهران بازگشت که در پای پلکان هواپیما، طلب کاران سلطنت و ﺁنهائی که تاج را به او برگردانده بودند، احاطه اش کردند ، جز زاهدی که رفتاری همچون یک سردار پیروز را داشت . شعبان جعفری نیز خود را تاج بخش نامیده بود . شعبان بی مخ ، با جیپی روباز، که پرچمی بر ﺁن نصب شده بود ، هفت تیری در دست، در جلوی رولز رویس ضد گلوله شاه حرکت کرد و او را تا کاخ رساند ... او تا نیمه های شب، در کاخ سعد ﺁباد بیدار ماند . تنها یک بار با دانشکده افسری تماس گرفت که از زاهدی بپرسد : هنوز فاطمی را نیافته اید ؟
از میان وزیران مصدق و سران جبهه ملی ، تنها با حسین فاطمی بغض و کینه داشت ... انگلیس و امریکا نیز در این کینه با دولت و شاه همراه بودند . فاطمی ، در دوران کوتاه وزارت خود، ﺁن چنان محکم با هندرسون و خارجیان استعمارگر روبرو شده و ﺁن چنان قاطع در روزنامه خود، با ختر امروز، ﺁنها را رسوا کرده بود که حق داشت مخفی شود و خود را به فرماندار نظامی تسلیم نکند ... » .
◄ شادروان دکتر حسین فاطمی که باید شهید راه ﺁزادیش نامید و بخاطر مبارزاتش در جریان ملی شدن صنعت نفت ، بعد از کودتای سیا ، طبق نقشه انگلیسها ، به دست ایادی و سرسپردگانش به قتل رسید، ﺁن چنان بزرگ مردی بود که در ﺁخرین لحظه حیات ، در برابر جوخه مرگ، با گفتن زنده باد دکتر مصدق ، پاینده باد ایران ، شجاعانه جان باخت و خون بناحق ریخته اش دودمان پهلوی را به باد داد .
دکتر فاطمی در فاصله روزهای 25 تا 28 مرداد که محمد رضا شاه از کشور فرار کرد، با ترسیم چهره واقعی او، بدین سان در باره او داوری کرد :
در ساعت 5 بعد از ظهر 25 مرداد 1332 ، میتینگ عظیم مردم تهران ، بعد از شکست کودتای شب قبل در میدان بهارستان برگزار شد و چند تن از ناطقان سخنانی ایراد کردند . همین که نوبت به دکتر فاطمی رسید و او در محل سخنرانی حاضر شد، غریو شادی و زنده باد دکتر فاطمی سراسر میدان بهارستان را به لرزه درﺁورد . دقایقی چند این ابراز احساسات ادامه یافت و او بدین گونه سخن را ﺁغاز کرد :
« مردم قهرمان تهران! مردم قهرمان ! تعظیم به احساسات پاک شما . مردم قهرمان تهران ! تعظیم به وفاداری و ثبات قدم شما . شما، شما مردم قهرمان تهران موجب این اوضاع هستید . شما مردم قهرمان تهران پیشقدم و پیش ﺁهنگ نهضت ملی ایران بودید . شما برای اولین مرتبه ، از همین میدان بهارستان، فریاد برﺁوردید و هموطنان شهرستانی را متوجه حقوق از دست رفته خود کردید .
هموطنان عزیز ! وضع مزاجی من طوری نیست که بتوانم زیاد صحبت کنم . ولی در مقابل احساسات پاک، احساسات صمیمانه و سرشار ، چاره نداشتم جز این که برای عرض تشکر و تعظیم در مقابل احساسات شما ، پشت میکروفن قرار بگیرم .
هموطنان !
چو تیره شود مرد را روزگار
هم ﺁن کند کش نیاید بکار
هموطنان! دیشب ، وقتی شصت تیر گارد شاهنشاهی ( فریاد مرده باد شاه به مدت چند دقیقه در میدان بهارستان طنین انداز شد ) به طرف من نشانه روی می کرد، من چون به اراده شما ، به ثبات قدم و عقیده شما ، ایمان کامل داشتم ، می دانستم که نهضت ملی نخواهد مرد .
هموطنان ! فرزند ﺁن پدری که قرارداد 1933 را 60 سال تمدید کرد ، می خواست نهضت شما را از بین ببرد .
هموطنان ! امروز ، وظیفه شما حساس تر و مشکلتر از هر روز است . امروز شما باید نشان بدهید ملتی هستید که می توانید روی پای خود بایستید و مانع را هرچه باشد از میان بردارید .
هموطنان ! به ﺁنها که می گویند نهضت ملی شما رنگ خارجی دارد، بگوئید : ملت ایران برای نفوذ خارجی ، به قدر پشیزی ارزش قائل نیست . برای شما ﺁن کس که خارج از مرز شما است، خارجی است . استعمار سیاه و سفید، استعمار سیاه و سرخ ، برای شما، علی السویه است .
هموطنان ! جنایات دربار پهلوی روی جنایات فاروق را سفید کرد .
هموطنان عزیز ! عاقد قرار داد 1933 ، می خواست اسلحه ای را که به قیمت عرق جبین شما تهیه شده بود، علیه نهضت شما بکار اندازد .
هموطنان ! خائن همیشه خائف است . روزی که صدای رادیو تهران بلند شد، ﺁن دقیقه ای که گفت نقشه کودتای اجنبی نقش برﺁب شد، شاه راه اولین سفارتی را که انگلستان دارد، در پیش گرفت .
هموطنان ! امروز روزی است که فرد فرد شما سرباز مراقب و بیدار وطن باید باشید . امروز شما ﺁمدید و یک بساط ننگینی را که یک کلنل انگلیسی، 32 سال قبل، برای حفظ منافع انگلستان در نفت جنوب ایران پایه گذاری کرد ، واژگون و سرنگون کردید . امروز ، شما باید دست به دست فرزند رشید وطن، دکتر محمد مصدق، بدهید و برای ایران نو، ایران ﺁباد، ایران دور از تحریکات اجنبی طرح ﺁینده را بریزید .
هموطنان ! شکر خدا را که ﺁخرین پایگاه سی ساله نفوذ انگلستان ، یعنی دربار ننگین پهلوی ، ﺁن چنان منهدم شد که جز اراده شما دیگری نمی توانست بدون ﺁنکه خون از دماغ کسی بریزد، این کانون فساد ، این کانون ننگ را منهدم کند.
دکتر فاطمی در سرمقاله باختر امروز ، مورخ 25 مرداد 1332 ( شماره 1172 ) ، زیر عنوان « این دربار شاهنشاهی روی دبار سیاه فاروق را سفید کرد » نوشت : « ساعت یازده و نیم دیشب، چند افسر مسلح و قریب پنجاه شصت سرباز گارد شاهنشاهی ، شصت تیر به دست، مثل راهزنانی که در کتابهای افسانه های قرون وسطائی خوانده اید ، به خانه من ریختید و بدون این که حتی اجازه دهند من کفش پا کنم ، در برابر شیون طفل 11 ماهه و مادرش، مرا به سعد ﺁباد ، کاخ سلطنتی ، توقیفگاه گارد شاهنشاهی بردند و در هر اتاق خانه ام نیز تا ساعت 4 صبح ، 12 سرباز بیتوته فرمودند . در این مقاله نمی خواهم ماجرای این خیانت ، این کودتای ننگین ، این دستبرد و تجاوز شاهنشاهی را به حقوق ملت شرح دهم بلکه میل دارم حقایقی را که تا امروز قسمت مهم ﺁن از مردم مخفی مانده است ، ذکر کنم :
یک هفته بعد از واقعه نهم اسفند، در جرائد مرکز منعکس شد که من برای عرض گزارش در باره هیأت اعزامی ایران به بغداد ، به حضور ملوکانه، مشرف شده ام ! ﺁن روز که ملاقات من با شاه قریب دو ساعت و نیم طول کشید تنها حرفی که نزدیم موضوع هیأت اعزامی به بغداد بود .
پس از حادثه نهم اسفند که دست شاه دخالت مستقیم در ﺁن داشت، من دیگر تا ﺁن وقت ، به دربار نرفته بودم . ولی ناگهان ، برای گفتن مطلبی تلفن کردم و یکسر ، گرسنه، از وزارت خانه ، به کاخ اختصاصی رفتم . دیدم شاه از دکتر مصدق گله می کند و می گوید : مصدق از من رنجیده است . به گمان این که در حادثه نهم اسفند ، من دست داشته ام. شما چه می گوئید ؟ بی پروا به او گفتم که من تردید ندارم اعلیحضرت به وجود ﺁورنده این صحنه شرم ﺁور بوده اید. بعد ، به دو چشم او که خیلی داعیه معصومیت دارند، نگاه کرده گفتم : به من بفرمائید تا کجا می خواهید بروید ؟ ﺁیا اعمال فاروق برای شما درس عبرت نیست ؟ فاروق تا توانست نوکری انگلیسی ها را کرد. پشت به ملت خود تا ﺁنجا رفت که تخت و تاج خویش را در روز موعود از دست گذاشت . ﺁیا شما هم می خواهید از ﺁن راه بروید ؟
اینها که به شما نصیحت می دهند با نهضت مردم جنگ کنید چه کسانی هستند ؟ مگر شما چه بدی از این ملت دیده اید که در صف اول مخالفین او قرار می گیرید ؟
اگر شاه به اتفاق سفیر امریکا ، نقشه قتل مصدق را نکشیده و در 9 اسفند 1331 به اجرا نگذاشته بود، اگر به پند مصدق و فاطمی گوش داده بود، اگر به سفیر امریکا پیشنهاد کودتا بر ضد حکومت نهضت ملی را نداده و در ﺁن شرکت نکرده بود، نهضت ملی ایران پیروز شده بود و ایران در ﺁزادی راه رشد را در پیش گرفته بود . اگر های واقعی این اگر ها هستند و نه اگرهائی ساختگی در توجیه سلطه بیگانه بر حیات ملی ایرانیان .
2