نتایج شرکت ایران در آزمونهای آموزشی جهانی
ارزشیابی وسیله ای برای پی بردن به میزان موفقیت نظام آموزشی در رابطه با برنامه ها و عملكردهایش است. در تمامی نظام های آموزشی كه ارزیابی و ارزشیابی به طور مستمر به عمل می آید، فعالیت ها اغلب موفقیت آمیز میباشند، چرا که بدون این محک ،امکان تمایز بین موفقیت یک برنامه آموزشی ویا شکست آن میسر نیست.
ارزشیابی آموزشی در جهان در چهار سطح انجام می گیرد:
1- ارزشیابی در سطح مدرسه و از طریق معلم و به قصد مشخص ساختن این امر که آموزشهای مدرسه تا چه میزان در عملکرد دانش آموز متجلی شده است .
2- ارزشیابی بین مدارس در آزمونهای استانی هر ساله و یا در پایان دوره های مختلف تحصیلی .
آنهم از طریق پاسخ دادن دانش آموزان همه مدارس کشور به سوالات خاصی که برای سنجش میزان سواد همه دانش آموزان یک کشور و تشخیص تفاوت متدهای تدریس در مدارس گوناگون طراحی شده اند . بطور نمونه 90 درصد مدارس کانادا هر ساله در این آزمونها شرکت میکنند. و بدینوسیله اولیاء دانش آموزان به جایگاه علمی فرزند خود و نیز مدارس پی میبرند.
3. ارزیابی نظام آموزشی در سنجش های ملی . برای نمونه تصمیم گرفته می شود ریاضی دبستان یا پایه هشتم به طور سراسری آزموده شود. هدف این قبیل ارزیابی ها کسب اطلاعاتی برای سنجش نظام عمومی آموزشی کشور میباشد . منتهی بعلت پر هزینه بودن آن ،این سنجش معمولا به روش نمونه گیری در اغلب کشورها انجام میپذیرد. آمریكا از سال ۱۹۶۰ مركز سنجش پیشرفت آموزشی را تاسیس کرد ه است و بسیاری از کشورها نیز چنین سازمانی را تاسیس کرده اند . متاسفانه ایران در سطح ملی فاقد سازمان ارزشیابی است . تنها چند سال است که از دانش آموزان سال سوم دبیرستان آزمون سراسری گرفته می شود تا معدل آنها برای كنكور قابل قبول باشد. آزمون کنکور را در ایران نیز بعلت اینکه از کیفیت برخوردار نیست و اصولا ضد آموزش است ، نمیتوان از آن بعنوان یک آزمون کارساز نام برد.
4- ارزشیبای کارایی و یا عدم کارایی نظام آموزشی کشور از طریق مشارکت در سنجش در سطح بین المللی.
در این شماره قصد دارم نتایج شرکت ایران را در آزمونهای آموزشی بین المللی مورد بررسی قرار دهم .
دو آزمون بین المللی معتبر در جهان وجود دارند که توسط انجمن بينالمللي ارزشيابي پيشرفت تحصيلي IEA انجام می گیرد :( TIMSS )"تيمز" آزمون اندازهگيري در پيشرفت تحصيلي رياضيات وPRILS))" پرلز" آزمون اندازهگيري پيشرفت توانايي و مهارت خواندن است.
نتایج شرکت ایران در آزمون بین المللی تیمز :
آزمون تیمز یک آزمون جهانی است که سازمان یونسکو هر 4 سال یکبار در 60 کشور جهان به اجرا می گذارد و هدف آن سنجش استعداد دانش آموزان در دو درس ریاضی و علوم در کلیه مقاطع است.
نخستین آزمون جهانی که ایران در آن شرکت جست در سال 1992 بود ( سال تحصیلی 1373-1372 ) ایران با شركت در پروژه مطالعه بين المللي رياضي و علوم تیمز ( TIMSS )به عضويت "انجمن بين المللي ارزشيابي پيشرفت تحصيلي IEA" درآمد. هدف اين مطالعه اندازه گيري پيشرفت تحصيلي دانش آموزان شركت كننده در دو درس رياضي و علوم و همچنين بررسي تأثير عوامل مربوط به برنامه و مواد آموزشي ، مدرسه و خانواده در يادگيري دانش آموزان در اين دو درس است. نتيجه آزمون تيمز رابطه معنادارى با توسعه يافتگى و عملكرد هر كشور در اين زمينه دارد. چنانكه كشورهاى جنوب شرقى آسيا از قبیل ژاپن، كره، سنگاپور، هنگ كنگ و كشور چين در صورتى كه در آزمون شركت كنند، رتبه هاى اول را كسب مى كنند. وضعيت دانش آموزان ايراني در بين ديگر كشورهاي شركت كننده در این آزمون بسيار اسف بار بود ( در دوره راهنمايي رتبه 37 در بين 41 كشور و در دوره ابتدايي ، رتبه آخر در بين 25 كشور) .برای هر کشوری جز نظام ولایت فقیه این نتیجه و حاصل شوک آو ر میبود و منجر به تغییراتی اصولی در نظام آموزشی آن میگردید. اما وزارت آموزش و پرورش نظام ولایت فقیه هیچ برنامه اى عملى در اين جهت پياده نكرد. در واقع امر نتيجه آزمون "تيمز" به قدرى مهم است كه پس از انتشار نتايج رسمى آن برخى از وزراى آموزش و پرورش کشورها ناچار به استعفا میشوند و حتى گاهى بالاترين مقام هاى اجرایی کشور مجبور به اعلام موضع میگردند و عملكرد آموزشى خود را تحليل مى كنند و در صورت مطلوب نبودن عملكرد، وعده هاى جديدى را براى بهبود نظام آموزشى مطرح مى كنند. چنانكه كلينتون رئیس جمهور سابق آمریکا با انتشار نتيجه آزمون تمیز در آمریکا ،در جلسه اى با حضور كارشناسان آموزشى قول كار بيشتر و اختصاص بودجه كلانى را به آموزش و پرورش داد .
دكتر عليرضا كيامنش، برگزاركننده دو دوره اول آزمون تيمز در ايران نیز معتقد است : "نتيجه آزمون سال ۹۵ شوك آور بود. رتبه بندى يك مسأله است و فاصله با متوسط جهانى يك چيز ديگر. يك موقع رتبه خوبى نداريم، ولى از نظر امتياز با كشورهاى اول هم خيلى فاصله نداريم .ولى وقتى مثلاً از ميانگين ۵۰۰ كشور شركت كننده، ۵۰ ، ۶۰ نمره پايين تريم، نتيجه جالب توجه نيست. دكتر نجفى در اواخر دوره وزارتش در آموزش و پرورش دستور داد همه ادارات استان ها گزارش تيمز را بررسى كنند. چنين رويه اى هم در پيش گرفته شد و راهكارهايى هم انديشيده شد. ولى با رفتن وى، كل كار فراموش شد. در نتيجه بدون اينكه كارى انجام شود، در مطالعات بعدى هم شركت كرديم. اين بار بنا به خواست آمريكا آزمون قبلى تكرار مى شد. ما در اين آزمون در پايه هشت شركت كرديم. نتيجه مطالعه نشان داد سه، چهار نمره در اين دو درس بالاتر رفته ايم و جايگاهمان هم در رتبه بندى بهتر شده است. ولى علت بهبود وضعيت آن بود كه اين آزمون تكرار آزمون قبلى بود و تعدادى از كشورهايى كه در آزمون قبلى، رتبه هاى بهتر از ما داشتند در اين آزمون شركت نكردند و شركت كننده هاى جديد مثل مراكش و تونس و... هم به طور كلى ضعيف تر از ما بودند و تازه تعدادى از كشورهايى كه جديد شركت كردند هم بالاى ما قرار گرفتند."
دوره دوم این مطالعه در 1999، و دوره سوم سال 2003 برگزار شده و دوره چهارم در سال 2007 و دوره پيشرفته در سال 2008 ميلادي برگزار ميشود كه هم اكنون مرحله مقدماتي تيمز پيشرفته 2008 در حال اجراست.
در آزمون تیمز در سال ۹۵ معدل نمره دانش آموزان ايرانى در درس علوم پايه هشت ۴۶۳ بود. در سال ۹۹ معدل آنها ۴۴۸ و در سال ۲۰۰۳ معدل ۴۵۳ بود. يعنى در سال ۲۰۰۳ دانش آموزان ايرانى نسبت به سال ،۹۵ ده نمره پسرفت داشتند. اما در سال ۲۰۰۳ در علوم پايه چهارم اندكى بهبودى حاصل شد. در سال ۹۵ معدل نمره ايران در اين درس ۳۸۰ بود، ولى در سال ۲۰۰۳ به ۴۱۴ رسيد. با اين همه با متوسط جهانى كه ۴۸۹ بود، فاصله زيادى داشتيم. در رياضى پايه هشتم در سال ۹۵ معدل ايران ،۴۱۸ در سال ۹۹ ، ۴۲۲ و در سال ۲۰۰۳ ، ۴۱۱ بود. در سال ۹۵ در مقطع چهارم دبستان در درس رياضى معدل نمره ايران ۳۸۷ و در سال ۲۰۰۳ ، ۳۸۹ بود. در حالى كه متوسط جهانى ۴۹۵ بوده است.نكته جالب اين است كه بالا رفتن امتيازات ايران، حاصل عملكرد دختران بوده است. بطور نمونه در سال ۲۰۰۳ دختران در درس رياضى پايه هشتم نه نمره نسبت به سال ۹۵ و ۱۲ نمره نسبت به سال ۹۹ بالاتر بوده اند. در حالى كه نمره پسران در سال ۲۰۰۳ در درس رياضى پايه هشت نسبت به سال ۹۹ ، ۲۴ واحد و نسبت به سال ۹۵ ، ۲۱ واحد پايين تر بوده است. در سال ۲۰۰۳ در رياضى پايه چهارم، نمره دختران نسبت به سال ۹۵ ، ۱۵ نمره افزايش داشته است. ولى معدل پسران در همين مدت هشت نمره پايين آمده است. اما متأسفانه تحقيقى نشده كه معلوم شود چرا دختران پيشرفت و پسران پسرفت كرده اند.
نكات جالب در اين تحقيقات اين است كه با وجود تغيير كتاب هاى علوم در پايه هشتم، نه تنها نتيجه عملكرد دانش آموزان مثبت نبود، بلكه در سال ۲۰۰۳ معدل امتيازات كمتر هم بود. اما در علوم پايه چهارم تغيير كتاب ها كه روندش از قبل شروع شده بود به بهبود عملكردها منجر شد، ولى هنوز تا متوسط جهانى فاصله زيادى است. نتايج درس رياضى هم نشان داد كه كار مفيد و مؤثرى در مورد اين درس انجام نشده است.
طریقه برخورد با نتایج آزمون تیمز در برخی کشورها :
عملکرد دو نمونه نروژو ژاپن را موردبررسی قرار میدهیم .کشور نروژ وقتى ملاحظه کرد که نظام آموزشى کشورش انتظارات کافی را در زمينه درس رياضى برآورده نمى كند، دست به انجام تحقیقاتی اصولی زد. حاصل آن تحقیقات آگاهی بر این امر بود که معلمان ریاضی مدارس نروژ اغلب خود دچار ضعف فهم ریاضی هستند . در نتيجه به دروس رياضى تربيت معلم افزودندو میزان سواد معلمان را بیشتر مورد ارزیابی قرار دادند.
ژاپن هر چند در آزمون تیمز در صدر جدول قرار گرفت ولی بعد از اعلام نتايج سرانه مطالعه بينالمللي رياضيات و علوم در سال 1995 ،بطور اصولی از سال 1997 به باز نگری نظام آموزشی خود پرداخت . آنها خواهان تغيير به صرف تغيير نبودند ، آنهم تغييري كه به لحاظ انساني بسیار پرهزينه است. بلکه نکته در خور تذکر این است كه ژاپنی ها دقيقا در نقطه اوج به باز نگري در برنامه آموزشي خود روي آوردند. وگرنه ژاپن در مطالعات بينالمللي اخير (تيمز) در هر سه مطالعه اول و دوم در رياضيات رتبه اول تا چهارم را داشته است و اصولا مجموعه كشورهاي جنوب شرق آسيا از قبیل ژاپن، كرهجنوبي، سنگاپور و هنگكنگ تنها جاي خود را عوض كرده اند و به كشور ديگری ندادهاند و همواره رتبه 1 تا 4 جهانی را كسب کردند . اما به ضرس قاطع می توان گفت که چنانچه اين نتايج برای ایران اتفاق ميافتاد ، نظام آموزشی نظام ولایت فقیه سرمست از باده پيروزي، دست به هیچ تغییر و دوباره نگری نميزد. اکنون نیز که در ذیل جدول قرار گرفته ایم این نتیجه محرکی برای تغییر و باز نگری در سیستم آموزشی ما نگردیده است !! اما ژاپنی ها با هوشمندی بسیار زمانی كه بهترين رتبه را کسب کردند ، تصميم به بازنگري در سیستم آموزشی خود گرفتند .چرا که حاصل مطالعه تیمز كمك ميكرد كه ويژگيهاي خود را دوباره كالبدشكافي نموده و در مقايسه با ديگران بهتر آنها را مورد شناسایی قرار دهند. نتایج آزمون تیمز در مورد دانش آموزان ژاپنی نشان میداد که از نظر عملكرد رياضي و علوم رتبه اول دنيا هستند، اما از نظر اعتماد به نفس پاييناند. از نظر باورها نسبت به خود در سطح مطلوبي نيستند. بر این باورند كه چيزي نميدانند با وجود اينكه بهتر از همه ميدانند. مطالعه تیمز متغيرهاي زيادي را مورد بررسي قرار داده است . لذا ژاپنی ها با بهره گیری از آن برنامه ای ششساله براي چگونگي جرح و تعديل در برنامه آموزشی خود تدوين كردند و در برنامه جديد خودشان 25درصد محتواي آموزشي را كاهش دادند. در واقع به این نتیجه رسیدند که محتوای ارائه شده در کتابهای درسی ژاپن با چنين حجم زیادی ، دانش آموزان ژاپنی را خسته كرده است. به زبان دیگر برنامه آموزشی ژاپن دانش آموزان ژاپنی را از نظر رياضي و علوم، بسیار توانمند تربيت كرده است ،اما از این نقطه نظر که آنها را آماده ورود به عرصه متوسطه و آموزش عالي گردانده به نحوی که در این سطح از خود خلاقیتی را بروز دهند ، برنامه آموزشی آنها دچار ضعف است و تضمينكننده نيست. لذا برنامه را تقليل دادند. در ژاپن در زمینه ریاضی نیز ارزشیبای بطور مستمر انجام میگیرد در هر مدرسه ژاپنی برای درس ریاضی جلسات متعددی با حضور معلمان ریاضی همان مدرسه و برخی کارشناسان تشکیل می شود -دپارتمان ریاضی- نحوه عملکرد معلم را در کلاس با بازدید هایی که از کلاس به عمل می آورند بررسی می کنند. در این جلسات، تمرکز بر درس است و نه بر معلم ، زیرا دپارتمان مسئولیت درس را بر عهده دارد و نهایتاً از تمامی اعضای دپارتمان به طور جمعی نتیجه کار را می خواهند.در ضمن دپارتمان در مورد تقدم و تاخر ارائه مطالب در کلاس نیز می تواند تصمیم بگیرد .این قبیل بازنگری های اصولی دال بر درايت جامعه آموزشی هر کشور و مسئولین آن دارد که به خوبی واقفند که چه انتظاري از آن برنامه خود دارند و یا بایستی داشته باشند و نیز چه نوع سرمايهگذاري را توانا و خواهان خواهند بود .
در ایران متاسفانه حتی مردم در زمینه این آزمونهای بین المللی و نتایجش کمتر اطلاعی دارند .گزارش آزمون 1995 تیمز در ایران تنها در حد چند مجله در اختيار برخى مقامات آموزش و پرورش قرار گرفت و نتايج آن گویی که امری سری و فوق محرمانه است حتی انعكاس نيافت!! گزارش آزمون سال ۲۰۰۳ نيز كم و بيش به همين وضعيت دچار شد و در رسانه ها هم انعكاس نيافت.
نتایج شرکت ایران در آزمون پرلز را در شماره آینده بررسی میکنم.
|
