داوود هرميداس باوند

تحريم هاي آينده با اهداف گذشته - بخش پاياني

در چند ماه گذشته اين طور به نظر مي رسيد که تعاملات و مذاکرات ايران و گروه 1«5 در چند مقطع بي نتيجه ماند. البته در اين باره بايد نيم نگاهي به مذاکرات گذشته ايران با کشورهاي غربي انداخت. ايران در نشست وين موضعش را آمادگي تامين سوخت مورد نياز رآکتور تهران براي اهداف پزشکي اعلام کرد. در عين حال بعد از آنکه روسيه و امريکا براي ارائه سوخت به ايران اعلام آمادگي کردند آژانس اعلام کرد فرانسه نيز مي خواهد در اين خصوص همکاري داشته باشد. فرانسه در مذاکرات وين حضور داشت، اما در ابتداي مذاکرات با توجه به سابقه تعهدات اين کشور در مورد ايران نقض تعهداتش در 30 سال گذشته در قبال ايران مطرح شد. در آن جلسه نماينده ايران گفت تمايلي به حضور فرانسه در اين مذاکرات و قرارداد احتمالي ندارد. ايران اعلام کرد تمايل دارد همکاري اش را در چارچوب يک قرارداد با روسيه داشته باشد و در متن پيش نويس موافقتنامه ضمن آنکه کشورهاي ديگر از جمله امريکا و فرانسه نام شان ذکر شد، اما طرف قرارداد اصلي روسيه خواهد بود و فرانسه يا هر کشور ديگري مي تواند در ذيل اين کشور وارد شود. در ادامه، مذاکرات نشست وين متعاقب درخواست رسمي ايران در دوم ژوئن 2009 مبني بر تامين سوخت مورد نياز رآکتور تحقيقاتي تهران برگزار شد. در نامه ايران از محمد البرادعي خواسته شد اين موضوع را به کشورهايي که علاقه مندند سوخت را براي ايران تامين کنند، مطرح کند. پس از آن روسيه و امريکا ابراز تمايل کردند و بعد از آن نيز فرانسه ابراز تمايل کرد. در مذاکرات وين هيات هايي از روسيه، امريکا و فرانسه به همراه کارشناسان و متخصصان شان حضور داشتند و از ايران هياتي از کارشناسان سازمان انرژي اتمي شرکت کرد. در نهايت اينکه از نتايج روز نخست مذاکرات کارشناسي، حذف فرانسه از مذاکرات بود. البته نقش روسيه را در اين ميان نبايد فراموش کرد که روسيه هيچ وقت پشتيبان خوبي براي ايران نبوده و اين مساله تنها در مورد ايران صدق نمي کند چراکه روس ها معمولاً در مواقع نيازشان از کشوري که به آن نياز دارند حمايت مي کنند و پس از آن در مواقعي که آن کشور به حمايت احتياج دارد دست از پشتيباني و حمايت مي کشند. در اين مورد نيز در روابط شان با ايران نيز هرگز صادق نبوده اند، از جمله عدم صداقت در مقابل ايران مي توان به نيروگاه اتمي بوشهر اشاره کرد که مدت هاست از تعهد روسيه براي تکميل اين نيروگاه مي گذرد ولي آنها هنوز نتوانسته اند اين نيروگاه را راه اندازي کنند. هر چند روابط ايران و روسيه ريشه در تاريخ دو کشور دارد و در خلال اين مدت فراز و فرودهاي متفاوتي را تجربه کرده، اما طي سال ها و ماه هاي اخير، نوع رابطه تعاملي دو کشور و دورنماي آتي آن از اهميت قابل ملاحظه يي برخوردار شده است؛ روابطي که از يک سو به پرونده هسته يي ايران و از سوي ديگر به روابط اقتصادي و سياسي تهران- مسکو به عنوان متحدان استراتژيک گره خورده است. هرچند دو طرف طي سال هاي متمادي روابط خود همواره بر ضرورت انتفاع متقابل از اين تعاملات تاکيد کرده اند، اما به عقيده برخي تحليلگران، اين روسيه بوده که در مقاطع مختلف با استفاده از مزيت هاي خود از کارت ايران سود جسته و بعضاً بدون توجه به منافع ايران به دنبال تامين ملاحظات خود بوده است. در نهايت اينکه قرار شد ايران اورانيوم غني شده 5/3 درصد را به روسيه تحويل دهد و روسيه با همکاري فرانسه سوخت مورد نياز رآکتور تحقيقاتي هسته يي تهران را تامين کند. يعني ايران در مقابل اورانيوم غني شده 5/3 درصدي اورانيوم با غناي 20 درصد از خارج تحويل بگيرد. آژانس نيز از ايران خواست به تعهداتش پايبند باشد چراکه آژانس نسبت به ايران بي اعتماد بود. بنابراين يکي از مهم ترين کارهايي که بايد ايران مي کرد اين بود که اعتماد آژانس را جلب کند. اگر ايران به طور صريح و قطعي اعلام کند نمي تواند به تعهدات پايبند باشد در اين شرايط مساله به شوراي امنيت ارجاع داده مي شود. پس از گذشت مدت نه چندان زيادي از اين بحث ها و اقدامات نمايندگان ايران در آژانس مي توان اين طور گفت که شايد انتظار مي رفت به گونه بهتري نمايندگان ايران در آژانس عمل کنند. اما با اين شرايط و جايگاهي که اکنون ايران در عرصه بين المللي و مخصوصاً هسته يي دارد ضعف هايي در سياست خارجي وجود دارد. با توجه به امکانات و موقعيتي که ايران دارد، مي تواند در عرصه بين المللي بهتر از اين عمل کند. در صورتي که ايران بتواند اعتماد آژانس را جلب و تحريم ها را متوقف کند،مي توان اميدوار بود شرايط ايران در عرصه هاي بين المللي بهتر شود.

معتقدم با توجه به مواردي که آقاي احمدي نژاد در ارتباط با مبادله سوخت اخيراً مطرح کردند و با فرصت هايي که وجود دارد راه حل و فصل ديپلماتيک مناقشات وجود دارد. در اين فرصت ايران بايد تلاش کند از آن استفاده کرده و در مقام حل و فصل موضوع هسته يي خود با کشورهاي 1«5 که عمدتاً طرف مناقشه دولت امريکا است، برآيد. ايران بايد در يچه هايي را باز و براي ايجاد تنوع در استراتژي ديپلماسي سياست خارجي پيشنهاداتي را مطرح کند. ايران بايد وارد مذاکراتي براي حل چالش هاي خود در عرصه بين الملل شود، تا گشايش قابل توجه و ملموسي در روند مناسبات ايران و غرب به وجود آيد و وابستگي هاي خود را در سياست خارجي به چند کشور خاتمه بخشد.

منبع: اعتماد