خروج جمعیت فعال از بازار کار به علت کمبود عرضۀ کار/ عدم انتشار داده‌ های خام به موقع از سوی مرکز آمار ایران در مورد بازار کار و جمعیت فعال و ...

Bikari-Roshd2-1 بررسی مرکز پژوهش‌ های مجلس نشان می‌ دهد، جمعیت فعال کشور در ٣ سال منتهی به بهار ۱۳۹۷، هر سال به طور متوسط ۹۸۵ هزار نفر افزایش داشته ؛ اما در بهار ۱۳۹۸ نسبت به فصل مشابه سال قبل ، جمعیت فعال ۴۳ هزار نفر کم شده است.
 
به گزارش اقتصادآنلاین، مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی در گزارشی با عنوان «تحلیل شاخص های بازار کار در فصل بهار ۱۳۹۸» نوشت: جمعیت فعال کشور در ٣ سال منتهی به بهار ۱۳۹۷، هر سال به طور متوسط ۹۸۵ هزار نفر افزایش داشته است که تقریباً ۵۳ درصد از آن مرد و مابقی زن بوده‌ اند. اما در بهار ۱۳۹۸ نسبت به فصل مشابه سال قبل، جمعیت فعال ۴۳ هزار نفر کاهش داشته است.          
 
در مقدمه این گزارش آمده اشت: با توجه به تحولات شتابان و مهم بازار کار کشور در فصول اخیر، تمرکز بیشتر بر تحلیل کوتاه مدت این بازار می‌ تواند حاوی اطلاعات ارزشمند و حتی رفع کننده ابهامها و برخی سؤال های موجود در مورد این تحولات باشد.
 
درخواستهای مکرر نمایندگان مجلس شورای اسلامی درباره تحولات بازار کار تهیه این گزارش ها را ضروری کرده است و انتظار می‌ رود این گزارش ها بتواند از طریق ارائه به روزترین تحلیل ها و اطلاعات بازار کار برای  سطوح مختلف قانونگذاری و سیاستگذاری مفید باشد.
 
بررسی مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد، جمعیت فعال کشور در ٣ سال منتهی به بهار ۱۳۹۷، هر سال به طور متوسط ۹۸۵ هزار نفر افزایش داشته است که تقریباً ۵۳ درصد از آن مرد و مابقی زن بوده‌ اند. اما در بهار ۱۳۹۸ نسبت به فصل مشابه سال قبل، جمعیت فعال ۴۳ هزار نفر کاهش داشته است.
 
در ادامه مهمترین تغییرات شاخص های بازار کار در بهار ۱۳۹۸  نسبت به فصل مشابه سال قبل ارائه شده است.
 
۱. جمعیت فعال و غیرفعال:
 
١ـ جمعیت فعال: بررسی ها نشان می دهد طی ٣ سال منتهی به بهار ۱۳۹۷، جمعیت فعال در هر سال به طور متوسط ۹۸۵ هزار نفر افزایش داشته است که تقریباً ۵۳ درصد از آن مردان و مابقی زنان بودهاند. اما در بهار ۱۳۹۸ نسبت به فصل مشابه سال قبل، جمعیت فعال ۴۳ هزار نفر کاهش داشته است. این کاهش عمدتاً به دلیل کاهش در جمعیت فعال زنان) حدود ۱۷۰ هزار نفر (رخ داده است و جمعیت فعال مردان در این فصل نسبت به فصل مشابه سال قبل ۱۲۷ هزار نفر افزایش یافته است. البته همین افزایش جمعیت فعال مردان نسبت به متوسط این رقم در سه سال منتهی به بهار ۱۳۹۷ (۵۲۰ هزار نفر افزایش در سال) به یک پنجم خود رسیده است.
                                             Shaghel-Jaiat-1
 نمودار ۲ نشان می‌ دهد افزایش در جمعیت در سن کار کشور در این فصل نسبت به سال های قبل رشد داشته، بنابراین کاهش جمعیت فعال به دلیل خروج افراد از بازار کار رخ داده است .به نظر می رسد کاهش جدی در جمعیت فعال بیشتر به دلیل دلسردی افراد از یافتن کار رخ داده و این رویه در کاهش جمعیت فعال زنان بسیار مشهود است (حدود ۸۱ درصد از کاهش جمعیت فعال زنان از ناحیه کاهش جمعیت بیکار زنان است). با این حال ارائه تحلیلی دقیق از دلایل خروج افراد بیکار از بازار کار نیازمند دسترسی به داده های خام طرح آمارگیری نیروی کار است که این موضوع به دلیل عدم انتشار داده‌ های خام به موقع از سوی مرکز آمار ایران، در حال حاضر امکانپذیر نیست.
 
٢ـ نرخ مشارکت: نرخ مشارکت در بهار ۱۳۹۸، ۴۰.۶​ درصد بوده است که نسبت به بهار ۱۳۹۷ (۴۱.١) ٠.۵ درصد کاهش داشته است و نرخ مشارکت زنان طی این دوره ٠.٧ درصد کاهش داشته و به ۱۶.١ درصد و نرخ مشارکت مردان در حدود ٠.٣​ درصد کاهش را تجربه کرده و به ۶۵ درصد رسیده است .
 
تمام افراد در سن کار یعنی جمعیت ۱۰ ساله و بیشتر که در هفته تقویمی قبل از هفته آمارگیری، در تولید کالا و خدمات مشارکت داشته (شاغل) و یا از قابلیت مشارکت برخوردار بوده اند (بیکار) جمعیت فعال اقتصادی محسوب میشوند. نسبت جمعیت فعال به جمعیت در سن کار (۱۰ ساله و بیشتر)
 
١ـ جمعیت غیرفعال: در فصل بهار ۱۳۹۸، جمعیت غیرفعال ۸۴۰ هزار نفر نسبت به فصل مشابه سال قبل افزایش داشته است. این در حالی است که به طور متوسط طی ٣ سال منتهی به بهار ۱۳۹۷، جمعیت غیرفعال هر سال ۲۷۵ هزار نفر کاهش را نشان میدهد و در بهار ۱۳۹۷ نیز این رقم، ۴۹ هزار نفر کاهش داشته است. از ۸۴۰ هزار نفر افزایش جمعیت غیرفعال در فصل بهار سال ۱۳۹۸، ۳۰ درصد مربوط به جمعیت غیرفعال مردان و در حدود ۷۰ درصد آن مربوط به جمعیت غیرفعال زنان است .
 
۲. اشتغال:
 
ـ تغییر در جمعیت شاغلان: طی ٣ سال منتهی به بهار ۱۳۹۷ به طور متوسط سالیانه ۷۲۳ هزار نفر به جمعیت شاغل اضافه شده است که ۳۶۷ هزار نفر آن مرد و ۳۵۶ هزار نفر آن زن بوده اند، اما در بهار ۱۳۹۸ نسبت به بهار ۱۳۹۷، ۳۲۱ هزار نفر به جمعیت شاغلان اضافه شده است که در این میان ۳۵۴ هزار نفر آن مردان بوده اند و جمعیت شاغلان زن، ۳۲ هزار نفر کاهش داشته است.
 
 ـ ترکیب بخشی اشتغال: از رقم نزدیک به۳۲۰ هزار نفر افزایش اشتغال رخ داده در بهار ۱۳۹۸، حدود ۱۱۶ هزار نفر در بخش کشاورزی، ۴۰ هزار نفر در بخش خدمات و ۱۶۸ هزار نفر در بخش صنعت بوده است.
 
ـ ترکیب منطقه‌ ای اشتغال: بررسی ترکیب شهری و روستایی افزایش اشتغال ۳۲۱ هزار نفری رخ داده در بهار ۱۳۹۸ نشان میدهد این افزایش اشتغال متوازن رخ نداده است به گونه ای که ۴۲۰ هزار نفر در مناطق شهری به شاغلان اضافه شده و ۹۸ هزار نفر در مناطق روستایی از تعداد شاغلان کاسته شده است. البته با توجه به در دست اجرا بودن قانون اشتغال روستایی، لازم است ارزیابی عملکرد این قانون با دقت نظر بیشتری مدنظر قرار گیرد و در حال حاضر مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، این امر را در دستور کار خود قرار داده است.
 
۱. تمام افراد ۱۰ ساله و بیشتر که در طول هفته مرجع، در هیچ یک از دو گروه شاغلان و بیکاران قرار نمی گیرند، جمعیت غیرفعال اقتصادی محسوب می شوند.
 
 نمودار ۴ نشان می دهد که از ۴۲۰ هزار نفر افزایش اشتغال رخ داده در مناطق شهری، ۹۷ هزار نفر آن به بخش خدمات، ۱۸۳ هزار نفر به بخش صنعت و ۱۴۰ هزار نفر به بخش کشاورزی مربوط است. همچنین در مناطق روستایی به ترتیب در بخش کشاورزی ۲۵ هزار نفر، در بخش صنعت ۱۶هزار نفر و در بخش خدمات ۵۷ هزار نفر، کاهش اشتغال وجود داشته است .
 
۳. بیکاری:
 
ـ تغییر در جمعیت بیکار: طی ٣ سال منتهی به بهار ۱۳۹۷ به طور متوسط سالیانه ۲۶۲ هزار نفر به جمعیت بیکار اضافه شده است که در این میان ۱۵۳هزار نفر آن مرد و ۱۰۲ هزار نفر آن زنان بوده اند، اما در بهار ۱۳۹۸ نسبت به بهار ۱۳۹۷، جمعیت بیکار ۳۶۵ هزار نفر کاهش داشته است و جمعیت بیکار مردان ۲۲۷ هزار نفر و جمعیت بیکار زنان ۱۳۸ هزار نفر کاهش داشته است. همچنین جمعیت بیکار جوان ۲۴-۱۵ ساله ،۱۳۰ هزار نفر و بیکاری فارغ التحصیلان عالی نیز ،۲۰ هزار نفر کاهش را نشان می دهد .
 
کاهش جمعیت بیکار به همراه کاهش نرخ مشارکت و جمعیت فعال و افزایش قابل توجه جمعیت غیرفعال در مردان و زنان، نشان می دهد که به دلیل نامساعد بودن وضعیت بازار، افراد بیکار از جستجوی کار دلسرد شده و از بازار کار خارج شده اند و در این بین سهم عظیم زنان با توجه به ترکیب ۵۰ درصدی جمعیت زنان از جمعیت در سن کار، قابل تأمل و توجه است. لازم است برای جلوگیری از تداوم این اتفاق در فصول آتی، انگیزه و دلایل خروج این افراد از بازار کار مورد بررسی جدی قرار گیرد. 
                                Shaghel-Roustaei-1
١ـ نرخ بیکاری: هرچند آمار نشان می دهد نرخ بیکاری در فصل بهار ۱۳۹۸ نسبت به فصول مشابه در ٣ سال اخیر کاهش داشته است، اما با توجه به سایر شاخص های بازار کار، بایستی توجه داشت کاهش نرخ بیکاری نه به دلیل افزایش اشتغال قابل توجه، بلکه به دلیل خارج شدن افراد از بازار کار و افزایش قابل توجه جمعیت غیرفعال رخ داده است.
 
نتایج برآوردهای مرکز پژوهش های مجلس نشان می‌دهد در صورتی که این افراد از بازار کار خارج نمی شدند، نرخ بیکاری کل کشور به ١٣.٩ درصد می‌ رسید که نسبت به نرخ اعلام شده ٣.١ درصد بیشتر است. در واقع در صورتی که افراد خارج شده از بازار کار در فصل بهار ۱۳۹۸ همچنان تقاضای شغل داشتند نه ،تنها نرخ بیکاری ١.٣ درصد کاهش نمی یافت بلکه ١.۶ درصد نیز افزایش می یافت. این موضوع در نرخ بیکاری زنان بسیار جدی تر است به طوری که با این فرض نرخ بیکاری زنان به جای ١٧.٣ درصد به ٢٨.١ درصد می‌ رسید.
 
نرخ بیکاری به ترتیب برای جوانان ۲۴-۱۵ ساله و فارغ التحصیلان آموزش عالی، ١.٨ درصد و ١.٢ درصد کاهش را نشان می دهد. نرخ بیکاری شهری در بهار ۱۳۹۸ نسبت به بهار ۱۳۹۷، ١.۶ درصد و نرخ بیکاری روستایی ۰.۶ درصد کاهش را نشان می‌ دهد.
 
ـ وضعیت استانها: بررسی نرخ بیکاری در استان های مختلف کشور نشان می دهد که در بهار ۱۳۹۸ نسبت به بهار ۱۳۹۷، استان های آذربایجان غربی، چهارمحال بختیاری، اصفهان، کرمانشاه و سیستان و بلوچستان در نرخ بیکاری افزایش محسوسی داشته اند و استان گلستان و هرمزگان بیشترین کاهش را در نرخ بیکاری داشته اند .همچنین استان های اردبیل (۴۵.٧ درصد)، چهارمحال بختیاری و کرمانشاه (۴۴ درصد)، بیشترین نرخ مشارکت را در بین استان های کشور دارند. البته تحلیل شرایط بازار کار این استان ها منوط به بررسی سایر شاخص های بازار کار است، بعنوان مثال با اینکه نرخ بیکاری استان هرمزگان کاهشی در حدود ۴.۴ درصد داشته، اما در همین فصل نرخ مشارکت این استان نیز کاهش ٠.۵درصدی داشته است و نشان دهنده انصراف افراد بیکار از جستجوی کار و اضافه شدن آنها به جمعیت غیرفعال است .
 
۴. مهمترین سیاست های دولت در بهار ۱۳۹۸:
 
مهمترین سیاست اشتغال زایی دولت در ٣ ماهه اول سال ۱۳۹۸ اجرای بند «الف» تبصره «۱۸» قانون بودجه سال ۱۳۹۷ کل کشور، اجرای قانون حمایت از توسعه و ایجاد اشتغال پایدار در مناطق روستایی و عشایری و پیشنهاد «سیاست ها و برنامه های اشتغالزایی و توسعه کار آفرینی در سال ۱۳۹۸» از سوی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است. 
 
۱. نرخ بیکاری عبارت است از نسبت جمعیت بیکار به جمعیت فعال (شاغل و بیکار) ضرب در ۱۰۰.
 
نتایج بررسی های مرکز پژوهش های مجلس نشان می دهد با وجود تلاش هایی که در جهت اجرای تبصره «۱۸» انجام شده، اجرای برنامه های تولید و اشتغال موضوع این بند با چالش ها و موانع فراوانی روبرو بوده است. برخی از این موارد به شرح ذیل است:
 
عدم ثبات اقتصاد کلان و تحریمهای آمریکا،
 
عدم انسجام مدیریت و وجود متولی مشخص، 
 
گستردگی و پراکندگی برنامه ها،
 
تنگناهای بودجه ای دولت و عدم تأمین منابع،
 
عدم تمکین بانک ها و مؤسسات اعتباری غیربانکی به مصوبات شورای پول و اعتبار در مورد حداکثر نرخ سود،
 
انحراف منابع و ضعف در نظام پایش و نظارت،
 
عدم توجه دستگاه های اجرایی به ضرورت توجیه پذیری طرح های اشتغالزایی،
 
تعارض بین کارکرد دستگاه های اجرایی ملی و استانی،
 
کندی و تأخیر در فرایند اجرای تبصره،
 
پیچیدگی ناشی از ترکیب ٣ منبع اعتباری (بودجه، صندوق توسعه ملی و بانک).
 
چالش های فوق باعث شده است تا کلیت اقدامات اجرایی انجام شده در این خصوص شامل چندین دستورالعمل و تفاهم نامه بین دستگاهی باشد که بعنوان اقدامات اولیه برای اجرای برنامه های اشتغالزایی به حساب می آید و تابع تزریق منابع، شرایط اقتصاد کلان و همکاری و هماهنگی سایر دستگاه هاست .
 
همچنین با توجه به در دست اجرا بودن قانون اشتغال روستایی ،کاهش ۹۸ هزار نفر از تعداد شاغلان مناطق روستایی در بهار ۱۳۹۸، نیاز به بررسی و تحلیل دارد .در این راستا مرکز پژوهشهای مجلس گزارشی جهت ارزیابی عملکرد اجرای این قانون در دست تهیه دارد.