کشورها و خانواده های شهدای سرنگون سازی تروریستی هواپیمای پی ‌اس ۷۵۲ اوکراینی خواستار شفافیت و مسئولیت و عدالت/ یوگنی دیخنه: هنوز پاسخ دریافت نکرده ‌ایم که چگونه وقوع چنین رویدادی ممکن شد و مسئول آن کیست؟- ٢٢ پرسش رالف گودال

havapeyma ukrain bal rfi فارسی: یک سال پس از سرنگون ساختن پرواز پی ‌اس ۷۵۲ شرکت هواپیمایی بین‌المللی اوکراین در سحرگاه ٨ ژانویۀ ٢٠٢٠ با شلیک ۲ موشک سامانۀ ضد هوائی سپاه پاسداران، جمهوری اسلامی ایران همچنان از روشن کردن چگونگی وقوع این رویداد خودداری کرده و بجای آن، به گفتۀ خانوادۀ قربانیان، برای فریب جامعۀ جهانی، «مراسم نمایشی» برگزار می ‌کند. خانواده‌ ها همانند کشورهایی که شهروندان خود را در این حادثه از دست داده‌اند، خواستار پاسخ ملموس مقامات ایران به پرسش‌ های گوناگونی هستند که بارها در برابر مقامات این کشور قرار گرفته است. در این حادثه، کلیۀ ۱۶۷ مسافر و ٩ خدمۀ پرواز کشته شدند.
 
یوگنی دیخنه، مدیر عامل شرکت هواپیمایی بین ‌المللی اوکراین، در نخستین سالگرد سرنگون ساختن هواپیمای این شرکت، روز چهارشنبه گذشته با ناخرسندی اعلام کرد که «یک سال پس از حادثه، هنوز پاسخ این پرسش اساسی را دریافت نکرده ‌ایم که چگونه وقوع چنین رویدادی ممکن شد و مسئول آن کیست». یوگنی دیخنه تأکید کرد که «روند تحقیقات پیشرفتی ندارد»، زیرا «راهکار ایران اینست که رویدادها را پنهان کند». او از کشورهایی که شهروندان خود را در این حادثه از دست داده ‌اند، بویژه از اوکراین و کانادا خواست برای بدست آوردن پاسخ این پرسش و آگاهی بر زنجیرۀ تصمیمات و چگونگی وقوع این حادثه، به شکل جدی ایران را در فشار قرار دهند.
 
دولت کانادا نیز در این زمینه نگرش دیگری ندارد و مقامات این کشور نیز همواره ایران را به سبب پنهان کردن اطلاعات در بارۀ سرنگون ساختن هواپیمای یاد شده سرزنش کرده‌اند.
 
رالف گودال، مشاور ویژۀ نخست وزیر کانادا، در گزارش ویژه خود زیر عنوان «پرواز پی ‌اس ۷۵۲، راه دراز شفافیت، مسئولیت و عدالت» به مشکلات فراوان، برای دست یافتن به اطلاعات درست در این زمینه اشاره دارد. او در نیمۀ دسامبر گذشتۀ با ارائۀ این گزارش که در ۷۴ صفحه تدوین شده است، گفت هر چند مقررات بین ‌الملل مسئولیت تحقیقات را به کشور محل حادثه واگذار می ‌کند، اما واگذاری تحقیق به مسئول حادثه پذیرفتنی نیست. او تأکید کرد که تحقیق در بارۀ سرنگون ساختن هواپیمای اوکراینی نباید به ایران واگذار گردد.
 
او در گزارش خود یادآوری می ‌کند که در مورد این حادثه «مرتکب جرم خود مسئول انجام تحقیق شده است» و تأکید می ‌کند: «هنگامی که کشور مزبور دارای یک نهاد تحقیقاتی مستقل از سازمان هواپیمایی کشوری نباشد و از نظام قضائی شفاف محروم باشد، ناگزیر در بی ‌طرفی، واقع‌ گرایی و مشروعیت آن [برای انجام تحقیقات] تردید بسیار وجود خواهد داشت».
 
رالف گودال در گزارش خود نوشته است که «تحقیق انجام گرفته در این زمینه از سوی ایران، چنانکه تاکنون دیده ‌ایم، عدم کاردانی، بی ‌احتیاطی و بی ‌اعتنایی به زندگی [افراد] بی گناه را نشان می ‌دهد».
 
او تأکید می‌ کند که در چنین شرایطی، «تحقیقات اعتبار خود را از دست می ‌دهد» و خودداری از ارائۀ آگاهی‌ های درست در بارۀ پرسش ‌های اساسی، نشان «بی مسئولیتی و عدم پاسخگویی» بشمار می ‌آید».
 
رالف گودال، پرسش‌ های اساسی بی پاسخ مانده در این باره را در گزارش خود برشمرده است. نخستین و مهمترین آنها اینست: چرا جمهوری اسلامی ایران که سحرگاه همان روز دو پایگاه نیروهای آمریکا در عراق را هدف پرتاب ده ‌ها موشک قرار داده و در انتظار پاسخ احتمالی متقابل، سامانه‌ های ضد هوایی خود را به حال آماده باش در آورده بود، حریم هوایی خود را به روی پروازهای غیرنظامی مسدود نکرد؟ این تصمیم که همزمان با پرتاب ده‌ ها موشک و با وجود احتمال پاسخ، پروازهای غیرنظامی، بی آنکه دست اندرکاران آنها در این زمینه کوچکترین اطلاعی داشته باشند، چرا و از جانب چه فرد یا افرادی اتخاذ شد؟
 
پاسخ در این باره از اهمیت بسیار برخوردارست، زیرا پرسش یاد شده، در پرده این اندیشه را بیان می‌کند که خودداری از بستن حریم هوائی هدف ویژه‌ای را دنبال می‌کرده است، بویژه آنکه به عنوان نمونه ایالات متحد آمریکا، کانادا، استرالیا و سنگاپور در سحرگاه همان روز به محض اطلاع از عملیات پرتاب موشک از سوی ایران، شرکت‌های هواپیمائی خود را به تغییر مسیر و خودداری از پرواز بر فراز آسمان ایران و بخش گسترده‌ای از منطقه تحریض کردند.
 
رالف گودال در گزارش خود می‌پ رسد «آیا مقامات مسئول به هنگام برنامه ریزی عملیات پرتاب موشک بسوی پایگاه‌ های عراق در بارۀ تأمین امنیت راهروهای پرواز هواپیماهای غیرنظامی تدابیری اندیشیده ‌اند؟ و چه روندی را برای آگاه ساختن مسئولان این پروازها بکار بسته ‌اند؟ با توجه به تنش فزاینده در پی پرتاب موشک ‌ها و خطرات ناشی از آن برای پروازهای مسافربری، تدابیر کلی اندیشیده شده در این زمینه برای جلوگیری از به خطر انداختن آنها چه بوده و چه ابزار و روندی برای آگاه کردن پروازهای مزبور از خطرات موجود تدارک دیده شده بود؟ این گزارش پرسش‌ های بسیاری را نیز در بارۀ سامانۀ دفاع ضد هوایی ایران که در نزدیک فرودگاه مستقر شده بود مطرح کرده است. از جمله اینکه با توجه به استقرار این سامانه در نزدیکی فرودگاه بزرگ تهران، چه تمهیدات ویژه ‌ای برای جلوگیری از بروز اشتباه و پیشگیری از عدم تلقی یک پرواز مسافربری به جای یک هواپیما یا موشک دشمن اتخاذ شده بود؟ مأموران مسئول این سامانه‌ ها از چه آموزشی به این منظور برخوردار شده بودند؟ چه عاملی موجب شد که مأمور بکار انداختن سامانۀ ضد هوایی، این هواپیما را به عنوان تهدید تلقی کند؟ با توجه به اینکه در آن هنگام پروازهای بسیار دیگری نیز در همان منطقه در جریان بود، آیا مأموران هواپیما های دیگری را نیز به عنوان «تهدید و دشمن» شناسایی کردند؟
 
مشاور نخست وزیر کانادا ٢٢ پرسش صریح را که در بارۀ آنها پاسخ درستی دریافت نشده، مطرح کرده و خواستار کوشش برای یافتن آگاهی ‌هایی در بارۀ آنها شده است. با این حال، این گزارش با یادآوری اینکه ایران در ۳ روز نخست پس از سرنگون ساختن هواپیما با انکار واقعیات تلاش کرد، جامعۀ جهانی را فریب دهد و تنها هنگامی که در برابر اسناد انکار ناپذیر قرار گرفت تن به اقرار داد و نیز به رغم آنکه بر اساس مقررات بین ‌الملل بازخوانی جعبه‌ های سیاه هواپیما باید فوراً و بدون اخیر صورت گیرد، تا آنجا که می ‌شد از این کار سر باز زد و این اقدام تنها ۶ ماه پس از حادثه انجام گرفت و نیز خودداری از ارائۀ گزارش فنی و امنیتی کامل در این باره، به دریافت پاسخ‌ های لازم، بویژه برای تسکین خانواده ‌های قربانیان، امید چندانی ندارد.
 
رالف گودال با بسیاری از این خانواده‌ ها گفتگو کرده است.  بسیاری از آنان در بارۀ هرگونه همکاری ایران در این زمینه بسیار بدبین هستند. برخی از آنان که در شبکه ‌های اجتماعی به انتشار تصاویر قربانیان پرداخته و آگاهی هایی در این باره منتشر کرده و خواستار پیگیری قضائی شده ‌اند، به نوشتۀ این گزارش مورد تهدید قرار گرفته ‌اند.
 
دولت ایران برای پایان دادن به دادخواهی خانواده‌ های  قربانیان، پیشنهاد داده است که برای هر یک از جانباختگان این حادثه ۱۵۰ هزار دلار غرامت بپردازد. انجمن خانوادۀ قربانیان در کانادا، پیش از مذاکره در بارۀ میزان غرامت، خواستار پاسخ روشن به پرسش‌ های مطرح شده است. یوگنی دیخنه، مدیر عامل شرکت هواپیمایی بین‌المللی اوکراین، نیز با تأکید بر اینکه میزان غرامت باید با انجام گفتگو و بر پایۀ رویۀ موجود در اینگونه موارد تعیین شود، یادآوری می ‌کند که که آمریکا در سال ۱۹۹۶ برای ٢٩٠ قربانی هواپیمای ایران ایر ۶۸.۱ میلیون دلار و لیبی در سال ٢٠٠٣ برای ٢٧٠ قربانی هواپیمای پان امریکن بر فراز لاکربی ٢٫٧ میلیارد دلار غرامت پرداخت کردند. او با این حال تأکید می کند که پیش از آن، باید نتایج قابل قبول تحقیقات فنی و جنایی در این باره ارائه شود، تا مشخص شود که هواپیما بر اثر یک «اشتباه انسانی» سرنگون شده و یا یک «طرح نظامی از پیش اندیشیده شده» بوده است.