مشکل خام فروشی/ فرشاد مؤمنی: در سند ۲۵ ساله همۀ خواسته ‌های چین مشخص اما اثری از خواسته‌ های ایران نیست

Iran-Chine نشست مجازی بررسی برنامه همکاری ‌های جامع ۲۵ ساله ایران و چین با حضور دو استاد دانشگاه و رئیس اتاق بازرگانی مشترک دو کشور برگزار شد.
 
به گزارش خبرنگار اقتصادی ایلنا، ابوالفضل علمایی ‌فر، عضو هیأت علمی دانشکده روابط بین‌ الملل، در نشست مجازی بررسی برنامه همکاری‌ های جامع ۲۵ ساله ایران و چین اظهار داشت: برخی کشورها که تحریم ‌های اقتصادی را بر ایران اعمال کرده ‌اند، حالا نسبت به این موضوع حساس شده ‌اند و موضوعاتی را مطرح می ‌کنند که اصلاً به این سند مربوط نیست. وزارت خارجه هم توضیحاتی در مورد این سند منتشر کرده است.
 
وی ادامه داد: باید توجه داشت که چینی ‌ها با ۷۸ کشور جهان و ۵ سازمان گوناگون برنامۀ همکاری دارند که بر اساس سطوح همکاری، یک ‌سری توافقنامه ‌هایی را منعقد می‌ کنند، ایران هم یک کشور مستقل است و هزینۀ بسیار بالایی برای استقلال خود پرداخت کرده و خود اعمال تحریم ‌ها هم نشان دهندۀ اهمیت حوزۀ استقلال برای کشور است.
 
علمایی ‌فر در توضیح عدم انتشار جزئیات این سند گفت: همه کشورها حوزه ‌های محرمانه دارند و همۀ موضوعات خود را در معرض عموم قرار نمی‌ دهند. این مورد نیز بر اساس مزیت ‌ها، بازی برد- برد و بر اساس اطلاع نهادهای ذیربط، طراحی شده است و نیاز به اعلام جزئیات آن نیست. کشورهای غربی که این همه حساسیت نشان می ‌دهند، خود دارای قراردادهایی هستند که هیچگاه جزئیات آن را فاش نمی ‌کنند.
 
وی افزود: البته باید توجه داشت، این تنها یک برنامه است و نیازی به اعلام جزئیات آن نیست. یعنی ما از آن بعنوان یک سند یاد می ‌کنیم، نه قرار‌داد که بار حقوقی خاصی دارد. این موضوع، نه قرارداد است، و نه عددی در آن ذکر شده، در واقع برنامۀ راهبردی است.
 
این استاد روابط بین ‌الملل تصریح کرد: اتفاقات بزرگ در شرق آسیا با محوریت چین در حال افتادن است و باید پذیرفت که برجام و کرونا، واقعیت‌ های عرصۀ بین المللی در حوزه‌ های اقتصاد، سیاست و فرهنگ را مشخص کردند و نشان دادند که کشورهای غربی با داشتن ادعا، نتوانستند به تعهدات خود عمل کنند.
 
وی ادامه داد: بنابراین بسیاری از کشورها، برنامه‌ ریزی می ‌کنند تا از این فرصت جدید استفاده کرد. این برنامه در واقع یک فرصت ‌سازی برای کشور است، هر چند تجربه‌ های تاریخی ما تلخ است، اما این موضوع برای کشوری مثل ایران نشان دهندۀ اعتماد به نفس بوده که جنبۀ مثبت آن است.
 
در ادامۀ این نشست، فرشاد مؤمنی، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی در مورد این قرارداد، اظهار داشت: نفس این که نیاز به همکاری در سطح بین المللی پذیرفته شده، به طور نسبی یک گام بزرگ و رو به جلو است، منتها از منظر دانش توسعه، اینکه کیفیت همکاری به چه صورت باشد و شرایط اولیۀ کشورهای طرف همکاری، اجازۀ بازی برد-برد را بدهد، بسیار مهم است. پرسش اصلی اینکه، چرا این همه پنهان کاری صورت می ‌گیرد؟ و چرا حاکمیت خود را در موضع پنهان‌ کار قرار می ‌دهد؟ مگر این سند چه جزئیاتی دارد؟ این شیوه دنبال شده، بسیار بد و زاینده بدگمانی است.
 
وی ادامه داد: بنابراین اصل قضیه یک گام رو به جلو است، اما کیفیت آن چگونه و در چه شرایطی بسته شده باشد، بسیار مهم است. از نظر کیفیت نکات بسیار نگران ‌کننده وجود دارد، مانند حرف‌ های سست و بی ‌پایه برخی مقامات رسمی که می ‌گویند انتشار جزئیات ضرورت ندارد و این خواست طرف چینی است که جزئیات آن منتشر نشود، آیا خواست یک طرف باید برتری داشته باشد؟ این خود جای اشکال دارد.
 
مؤمنی یادآور شد: کسانی که از موضع ملی ابراز نگرانی می‌ کنند را محق می ‌دانم. باید توجه داشت در ۱۵۰ سال اخیر، ایران در بیش از ۹۰ درصد تعاملات خارجی خسارت بزرگی را متحمل شده و در هر دوره ‌ای هم که موفقیت داشتیم، رکن اصلی آن شفافیت بوده، یعنی عدم شفافیت همیشه موجب خسارت شده است.
 
وی با تأکید بر اصل شفافیت این سند اظهار داشت: در موضوع بر‌جام، جنبه مثبت آن شفافیت بود که باعث شد رویکرد وزارت خارجه زیر شلاق نقد قرار بگیرد. همچنین در گزارش ‌هایی که در موضوع قراردادهای خودرویی و نفتی منتشر شده، عدم شفافیت وجود دارد و در واقع ضد ملی است.
 
رئیس مؤسسه دین و اقتصاد افزود: تمام خواسته ‌های چین در این سند مطرح و تضمین‌ این خواسته‌ ها هم نشان داده شده است، اما از اول تا انتها اثری از خواسته‌ های ایران نیست و این سرشار از نگرانی است. چین استراتژی و ابزار مشخص را دارد، اما ما فاقد استراتژی هستیم، ما در این موضوع هیچ اولویتی نداریم و این می ‌تواند خطرناک باشد؛ باید به جای «زنده باد» و «مرده باد» مبنا را علم قرار دهیم.
 
وی خاطرنشان کرد: اینکه تصور کنید این سند در هر سطحی که به پیش برود، ایران را تبدیل به متحد استراتژیک چین می‌ کند، برخورد غیرکارشناسانه و غیر واقعی است. اخیراً آقای وردی نژاد، سفیر سابق ایران در چین، در مصاحبه ‌ای گفته؛ هرگز مشاهده نکرده که چینی‌ ها ما را به عنوان شریک خود در نظر بگیرند و همیشه به مثابه یک مشتری خوب با ما رفتار کردند.
 
این استاد اقتصاد با اشاره به رفتار تجاری چین اظهار داشت: نکته دیگر الگوی تجارت خارجی چین با بقیه دنیا و همچنین ایران است. اگر از این زاویه نگاه کنید به هیچ وجه ردی از رفتارهای متحد استراتژیک در قبال ایران نمی ‌بینید. رفتار چین با اسرائیل، عربستان و امارات بهترین گواه در این مورد است.
 
مؤمنی افزود: یکی از جنبه ‌های به شدت نگران کننده در تمام دنیا، رفتارهای تجاری چین در رشوه دادن و به فساد کشیدن طرف مقابل است. ما در یک کار کارشناسی روابط ایران و چین را ارزیابی کردیم و طی ٢ دهه اخیر و بویژه در ۱۰ سال گذشته به طور متوسط، آمار حجم تجارت سالانه ٢ کشور بین ۵ تا ۱۰ میلیارد دلار تورش دارد و این یعنی فساد. با مشاهدات سطحی هم می ‌توان این موضوع را دید.
 
دیگر سخنران این نشست مجیدرضا حریری، رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین، اظهار داشت: به نظرم در کنار پرداختن به برنامه جامع ۲۵ ساله، باید به برخی نکات مملکتی هم اشاره کرد. اینکه چرا دیوار بی ‌اعتمادی بین حاکمیت و مردم تا این اندازه بلند است؟ چرا هزاران میلیارد تومان خرج رسانه ها می ‌شود، اما نمی ‌توانند حریف چند سایت خارج‌ نشین باشند؟ چرا در موضع ضعف هستیم و ابتکار عمل در تبلیغات سیاسی را نداریم؟ و معمولاً در زمین طراحی شده توسط آنها بازی می ‌کنیم.
 
وی ادامه داد: البته بخشی از حساسیت افکار عمومی طبیعی است، اما حساسیت بخش دیگر به اندازه این همکاری نیست. طرف چینی به دنبال منافع خود است و طرف ایرانی نیز به دنبال منافع خود، و قطعاً برای هر دو طرف حداقل ‌هایی تأمین خواهد شد. اینکه فکر کنیم آنها فی سبیل ‌الله کار می‌ کند، اشتباه است یا اینکه مقامات، سند کشور را را به اسم چینی ‌ها زده ‌اند نیز اشتباه است.
 
حریری خاطرنشان کرد: باید توجه داشت که چینی‌ ها غیر از ما با ایتالیا، اسپانیا، فرانسه و استرالیا نیز همکاری دارند اما آیا در این کشورها نیز این همه حساسیت وجود دارد؟ متأسفانه موضوع را خیلی بزرگ کرده ‌ایم.
 
رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین تصریح کرد: چین تنها کشوری بود که علیرغم تحریم‌ ها نفت ایران را خرید و حتی آن را در آمار رسمی خود اعلام کرد. متأسفانه برخی از خارج نشین ‌هایی که به ترامپ نامه می ‌زدند که به ایران حمله کنید، حالا صحبت از استقلال کشور می‌ کنند.
 
حریری خاطرنشان کرد: یکی از انتقادات این است که به چینی‌ ها خام فروشی می ‌شود. مگر صادرات ما به بقیه دنیا چگونه است؟ بیش از ۸۵ درصد صادرات غیرنفتی ما نیز به گونه‌ ای خام ‌فروشی است. مثلاً  ۲۳ درصد آن مربوط به بخش معدن بوده یا ۹ تا ۱۲ درصد آن صادرات سوبسید انرژی است، مانند سیمان. بنابراین خام فروش مشکل ما است، نه چینی ‌ها.

در این رابطه