بدترین زمستان طولانی و سخت و دهشتناک از ۱۹۷۳ تا سال آینده - افزایش یکسالۀ ۵۰۰ درصدی قیمت گاز اروپا

Naft Dalar غالبا صفحات ژئوپلتیک زمین ساختی که اقتصاد جهانی را در دست دارند، ناگهان به گونه‌ ای تغییر می‌کنند که می‌ تواند همه چیز را تکان داده و بی ثبات کند. چنین تحولاتی در حال حاضر در حوزه انرژی در حال وقوع است.
 
اقتصاد آنلاین) اکرم شعبانی: توماس فریدمن اخیراً در گزارشی برای نیویورک تایمز نوشته است: چند فاکتور مختلف گرد هم می‌ آیند تا ولادیمیر پوتین را در اروپا قدرتمندتر، ایران را به ساخت بمب اتم نزدیک‌ تر و اختلال بازارهای اروپایی را تشدید کند، تا جایی که کنفرانس اقلیمی سازمان ملل در گلاسکو هم ممکن است به دلیل کمبود انرژی‌ های پاک، گرفتار قطعی برق شود.
 
بله این بار یک بحران بزرگ در پیش رو است:
 
قیمت گاز طبیعی و زغال‌ سنگ در اروپا و آسیا به بالاترین سطح تاریخی خود رسیده، قیمت نفت آمریکا بالاترین سطح ٧ سال گذشته را فتح کرده و قیمت بنزین هم نسبت به مدت مشابه سال گذشته یک دلار در هر لیتر افزایش یافته است. پیش‌ بینی‌ ها حاکی از آن است که افراد کم درآمد، حتی قادر به گرم کردن خانه‌ های خود نباشند و یک واکنش منفی پوپولیستی نسبت به کل جنبش اقلیمی/ سبز شکل خواهد گرفت، جریانی که بوی آن را می‌ توان در بریتانیا و در شرایط کنونی، استشمام کرد.
 
خبرنامه مالی بلین مورنیگ پوریج Blain’s Morning Porridge پنجشنبه گذشته در مورد وضعیت انگلیس نوشته بود: زمستان امسال مردم از سرما می‌ میرند. با افزایش قیمت انرژی، هزینه‌ ها به صورت غیرمتناسب به سمت فقیرترین افراد جامعه سرازیر می‌ شوند.  نابرابری‌ های درآمدی به شکلی چشمگیر آشکار خواهند شد. زیرا آسیب پذیرترین افراد با یک انتخاب چالش برانگیز روبرو خواهند شد: گرما یا غذا؟ انگلستان در زمستان به زانو درخواهد آمد و به هر شکل ممکن باید انرژی مورد نیاز خود را تأمین کند. اروپا به همین اندازه مشکل خواهد داشت. ظرفیت خاورمیانه برای تأمین انرژی مورد نیاز محدود است و پوتین نمی‌ تواند بیش از این منتظر بماند ... او از رهبران اروپایی دعوت خواهد کرد تا به طور جداگانه اعتراض‌ های آنها را بشنود و این سؤال را مطرح کند که چرا باید شیرهای گاز روسیه را به صورت خاص برای کشور آنها باز کند؟... اشتباه نکنید، زمستان امسال تکان‌ دهنده خواهد بود...، آگاه باشید.
 
خبر خوب اینکه هر اقتصاد بزرگی، سند حذف سوخت‌ های آلاینده‌ تر، مانند زغال‌ سنگ را برای گرمایش منازل و صنایع برق به امضا رسانده، و خبر بد اینکه بیشتر این کشورها به صورت کاملاً ناهماهنگ همچنان از سوخت‌ های آلاینده استفاده می‌ کنند.
 
اگر منابع تجدیدپذیر کافی ندارید، اما می‌ خواهید در مسیر سبز شدن گام بردارید، بهترین گزینه برای شما گاز طبیعی (تا زمانی که متان در فرآیند استخراج آن آزاد نشود) است، چرا که تقریباً نصف زغال‌ سنگ، کربن تولید می‌ کند. اما نکته آنجاست که به میزان کافی، سوخت برای در گردش بودن وجود ندارد. بنابراین همه برای دسترسی بیشتر به آن تلاش می‌ کنند. به همین دلیل است که بزرگترین تأمین کنندۀ گاز، خط لوله اروپا روسیه، قیمت‌ها را همراه با خاموشی، سرسام آور افزایش می‌ دهد.
 
همانطور که بلومبرگ بیزنس ویک ۲۷ سپتامبر گزارش داد، وقتی صحبت از گاز طبیعی می‌ شود، موجودی انبارهای اروپایی در پایین‌ ترین سطح تاریخی از ابتدای سال قرار دارند. جریان خط لوله از روسیه و نروژ محدود شده و این امر نگران‌ کننده است، چرا که آب و هوای آرام‌ تر، تولید انرژی توربین‌ های بادی را کاهش داده، در حالی که نیروگاه‌ های هسته‌ ای قدیمی اروپا به تدریج در حال تعلیق هستند و یا بیشتر در معرض خاموشی قرار دارند، و این مسأله نیاز به گاز را حتی بیش از پیش، می‌ کند. بنابراین تعجبی ندارد که قیمت گاز اروپا در یک سال گذشته، تقریباً ۵۰۰ درصد افزایش یافته، و تقریباً در یک رکورد تاریخی، معامله می‌شود.
 
اما این، مشکلِ تنها برای اروپا نیست، مشکلات انرژی می‌ توانند تولیدکنندگان سرامیک، فولاد، آلومینیوم، شیشه و سیمان را تحت تأثیر قرار دهند. این در حالی است که در کشوریی مانند برزیل، صورت حساب برق، بسیاری از خانواده‌ ها را تحت فشار قرار داده و دلیل آن جریان کم آب رودخانه‌ ها برای تولید برق آبی است و مشکلات همه‌ گیرِ زنجیرۀ تأمین، همچون مشکلات در تولید زغال‌ سنگ، بر دیگر مسائل، افزوده است. 
 
این اتفاق بد چگونه تا این اندازه فراگیر شد؟:
 
بیش از همه می‌ توان کووید-۱۹ را مقصر قلمداد کرد، چرا که شیوع این ویروس به همۀ اقتصادهای بزرگ نشان داد که در حال حرکت به سمت یک رکود عمیق هستیم و بر همین اساس، قیمت انواع مواد خام، از جمله نفت و گاز در مدار نزولی قرار گرفت.
 
این مسأله به نوبۀ خود باعث شد تا بانک‌ ها، پس از ٧ سال، کاهش سرمایه‌ گذاری در هیدروکربن‌ ها به دلیل بازدهی ناچیز، سرمایه‌ گذاری در ظرفیت جدید گاز طبیعی، و چاه‌ های نفت خام را متوقف کنند.
 
اما اقتصاد به لطف برنامه‌ های محرک دولتی، بسیار سریع‌ تر از آنچه پیش‌ بینی می‌شد، بازگشت. تقاضای انرژی هم در همین راستا قرار گرفت، اما نکته آن است که سرعت حرکت این صنعت زیاد نیست. در نتیجه گاز طبیعیِ کافی برای تکمیل این ظرفیت، موجود نبود، چه برسد به آنکه انرژی‌ های تجدیدپذیر فرصت پر کردن این فاصله را داشته باشند.
 
آمریکا به میزان کافی نفت و گاز طبیعی برای تأمین نیازهای خود در اختیار دارد، اما توانایی این کشور در صادرات گاز مایع برای کمک به دیگر کشورها محدود است، آنهم بویژه هنگامی که همۀ شرکت‌ های اروپایی و آسیایی تلاش دارند تا استانداردهای زیست محیطی، اجتماعی و حکومتیِ جدیداً تعیین شده را رعایت کنند و بنابراین، امید چندانی به واردات گاز طبیعی [توسط اروپا] ندارد.
 
زمانی که تقاضا به یکباره از سوی همۀ کشورها افزایش می‌ یابد، قیمت‌ ها دیوانه وار افزایش می‌ یابند، و یا در نهایت خاموشی، تبدیل به راهکار نهایی می‌ شود.
 
دستیابی به مقیاس انرژی‌ های پاک مورد نیاز ما، نه تنها به باد، بلکه به آب و خورشید هم نیازمند است. مالیات کربن در هر اقتصاد بزرگ صنعتی، نیاز به انرژی هسته‌ ای و گاز طبیعی را افزایش می‌ دهد. اگر شما با موارد مطرح شده مخالف هستید، به این معناست که در مورد آنچه دانشمندان می‌ گویند که باید اکنون مورد نظر قرار گیرد، چندان جدی نیستید. ما به اندازۀ کافی، سوخت بدون کربن، برای مدیریت جنبه‌ های مخرب تغییرات آب و هوایی که اجتناب ناپذیر هستند، را مدیریت نکرده‌ ایم و در نتیجه می‌ توانیم [بگوییم که] از آنها اجتناب [می] کنیم. 
 
آلمان، در واکنش بیش از حد به حادثۀ هسته‌ ای فوکوشیما در سال ۲۰۱۱، تصمیم گرفت تا تمام فعالیت‌ های هسته‌ ای خود را تا ۲۰۲۲ متوقف کند، این در حالی است که در سال ٢٠٠٠، نیروگاه‌ های هسته‌ ای این کشور حدود ۲۹.۵ درصد از کل برق این کشور را تأمین می‌ کردند و انرژی‌ های باد، خورشید، آب و گاز طبیعی از آن زمان جایگزین شده‌ اند، اما در حال حاضر، انرژی کافی طبیعی هم وجود ندارد.
 
همانطور که بیل گیتس در کتاب هوشمند خود «چگونه از فجایع آب و هوایی جلوگیری کنیم» اشاره کرده است، تنها راه رسیدن به اهداف آب و هوایی، تغییر تولید صنایع بزرگ مانند سیمان، فولاد، خودرو و همچنین نحوه گرمایش است، درست همانطور که گرمایش خانه‌ ها و شارژ اتومبیل را با انرژی‌ های پاک تپدمین می‌ کنیم. گیتس معتقد است: انرژی هسته‌ ای ایمن و مقرون به صرفه، باید بخشی از ترکیب انرژی‌ ها باشد، چرا که این تنها منبع انرژی مقیاس پذیر بدون کربن است که به صورت ۲۴ ساعته می‌ توان آن را مورد استفاده قرار داد.
 
بحران انرژی با بن بست مذاکرات هسته‌ ای میان ایران و ایالات متحده برای احیای برجام که دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۸ خروج از توافق را اعلام کرد، همزمان شده است. این در شرایطی است که ایران، غنی‌ سازی اورانیوم را از سر گرفته و مقامات آمریکایی معتقدند این کشور تنها چند ماه تا دستیابی به مواد شکاف پذیر برای ساخت بمب اتمی، فاصله دارد.
 
ساخت کلاهک هسته‌ ای بسیار بیش از این زمان خواهد برد، اما برخی مقامات آمریکایی معتقدند، تنها هدف ایران دستیابی به قدرت اتمی، همچون ژاپن است که بتواند به تولید سلاح کامل هسته‌ ای دست یابد. این در حالی است که آمریکا و اسرائیل، متعهد شده‌ اند، اجازه ندهند تا ایران بیش از این به ساخت سلاح هسته‌ ای، نزدیک شود.
 
اما اگر ایالات متحده و اسرائیل احساس کنند که باید در میانۀ بدترین زمستان از ۱۹۷۳ تاکنون به برنامه هسته‌ای ایران حمله کنند، چه باید کرد؟ و اگر ایران با شلیک به نفتکش‌ های آمریکایی یا غربی در خلیج فارس، جایی که قطر بزرگترین صادر کنندۀ گاز مایع در جهان مستقر است، به این حملات پاسخ دهد؟ بدون تردید قیمت نفت و گاز سر به فلک خواهد گذاشت. به نظر می‌ رسد، ایران اکنون اهرم جدیدی در اختیار دارد: به ما ضربه بزنید تا جهان ورشکسته شود. 
 
اگر ما به چنین نتیجه‌ ای رسیده‌ ایم، بدون تردید، [ابنکه] ایران هم به این نتیجه رسیده است ...، درست است. زمستان پیش رو بسیار طولانی، سخت و دهشتناک خواهد بود.