سطح کشت بیش از توان اکولوژیک ایران/ کاهش مرتب حقابۀ کشاورزی حوزۀ زاینده رود - مصرف آب صنعت و ...

Zaiandeh roud-1 معاون وزیر جهاد کشاورزی در امور آب و خاک گفت: الگوی کشت در استان اصفهان، کاملاً نهایی شده و به تأیید شورای برنامه ریزی و توسعه استان رسیده است.
 
به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما، آقای علیمراد اکبری در ارتباط تصویری با برنامه گفتگوی ویژه خبری پنجشنبه شب شبکه دو سیما با بیان اینکه الگوی کشت کشور آماده و فاز نخست آن در پاییز وارد مرحله عملیاتی شده است، افزود: این الگو در چهار سناریو از جمله سناریوهای کم آبی شدید، کم آبی متوسط، کم آبی خفیف و نرمال آماده شده است.
 
وی با اشاره به اینکه برای اجرای الگوی کشت، الزاماتی از جمله منابع مالی، همکاری همه دستگاه ها و سازمان ها و مسئولان استان و کشور لازم است، اضافه کرد: الگوی کشت در استان اصفهان، سازگار با شرایط حوزه زاینده رود آماده شده و وزارتخانه هم آماده اجرای این الگو است مشروط بر اینکه الزامات آن تأمین شود.
 
آقای اکبری درباره آب مصرفی بخش کشاورزی گفت: حدود ۵ سال پیش ۳۵ محصول با سطح پوشش بالای ۸۵ درصد و تولید حدود ۹۰ درصد را در برنامه عملیات میدانی قرار دادیم تا آب را در داخل مزارع، اندازه گیری کنیم، اکنون حدود ۳۴ محصول به پایان رسیده و فقط یک محصول باقی مانده است که پس از آن، نتیجه بررسی ها منتشر می شود.
 
معاون وزیر جهاد کشاورزی در امور آب و خاک با بیان اینکه مصرف آب کشاورزی، ۶۹ میلیارد متر مکعب بوده است، افزود: اگر میزان آب کشور حدود ۱۱۰ تا ۱۱۵ میلیارد متر مکعب باشد، حدود ۶۵ درصد می شود.
 
آقای اکبری اضافه کرد: در اصفهان تاکنون حدود  ٢۱۰۰ هکتار گلخانه را که یکی از مصادیق بهینه کردن مصرف آب است، اجرا کردیم که حدود ١۱۰۰ هکتار از آن در حوزه زاینده رود است.
 
وی گفت: در توسعه کشت نشایی در صیفی و سبزی حدود ٣ هزار هکتار و توسعه کشت ارقام میان رس و زودرس، حدود ۵ هزار هکتار است.
 
آقای اکبری ادامه داد: برای تأمین غده های سیب زمینی زودرس حدود ١۵۰۰ هکتار و کشت زعفران را در حوزه زاینده رود به حدود هزار هکتار توسعه دادیم که گیاه کم آب بر و کشت گیاهان دارویی هم حدود ٣ هزار هکتار است.
 
آقای جمال محمد ولی سامانی، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل آب هم با حضور در این برنامه با اشاره به اینکه مصارف آب شامل کشاورزی، شرب، صنعت و بخش محیط زیست است، گفت: بر اساس آمارها، ۸۰ تا ۹۰ درصد مصارف آب کشور متعلق به کشاورزی است.
 
وی ادامه داد: در اوایل انقلاب، میزان سطح زیر کشت زراعی و باغی حدود ۸۰ هزار هکتار بود و بر اساس آمارها، اکنون این رقم حدود ٣ تا ۴ برابر افزایش یافته است.
 
آقای محمد ولی افزود: حدود ۳۰۰ هزار هکتار کشت آبی داریم.
 
این کارشناس مسائل آب گفت: در برنامه سوم تا ششم توسعه و همه برنامه های بودجه های سنواتی، الگوی کشت، توصیه و به عنوان تکلیف به وزارت جهاد کشاورزی ابلاغ شده، اما تاکنون الگوی کشت در سطح کشور وجود نداشته است.
 
وی افزود: سطح کشت فعلی بیش از توان اکولوژیک و اکنون بار اضافی از دیدگاه زیست محیطی بر سرزمین مان تحمیل شده است و الگوی کشت متناسب با منابع آبی کشورمان نیست.
 
آقای محم دولی تأکید کرد: باید الگوی کشت بهینه و با سطح زیر کشت متناسب با توان اکولوژیکی منطقه باشد که این اتفاق نیفتاده است.
 
او افزود: حق آبۀ بخش کشاورزی حوزۀ زاینده رود از سال ۱۳۷۷ تاکنون حداقل ٢ برابر شده است.
 
آقای حجت ورمزیاری استاد دانشگاه و کارشناس حوزه کشاورزی هم در ارتباط تلفنی با این برنامه گفت: اینکه گفته می شود بخش کشاورزی ۸۰ تا ۹۰ درصد آب را مصرف می کند، مبنای علمی و اندازه گیری دقیق در این باره وجود ندارد.
 
وی افزود: آمار آب منطقه ای اصفهان نشان می دهد، در مصارف حوزۀ سد زاینده رود، از سال ۱۳۷۷ به بعد، سهم کشاورزی از حق آبه ها، دائم کاهش یافته و سهم آب مصرفی صنعت و آب شرب، افزایش یافته است.
 
آقای ورمزیاری در پاسخ به این پرسش که آیا بند چهارم طرح ۹ ماده ای احیای آبریز زاینده رود مصوب شورای عالی آب مبنی بر ممنوعیت بارگذاری جدید بر منابع زاینده رود تا پیش از تعیین تکلیف در این حوضه اجرا شده است یا خیر، گفت: رشد جمعیت شهر اصفهان به نوعی بارگذاری جدید بر منابع آب زاینده رود [بوجود آورده] و از نظر صنعت هم افزایش داشته است.
 
وی با انتقاد از سیاست های تمرکز گرای جمعیتی و رشد جمعیت کلان شهرها، افزود: جمعیت شهر اصفهان در سال ۱۳۵۵، ۶۹۶ هزار نفر بود و بر اساس برآورد ها این رقم امسال، ٢ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر است.
 
آقای ورمزیاری اضافه کرد: آمارها نشان می دهند، حق آبۀ بخش کشاورزی از سال ۱۳۷۷ به بعد کاهش یافته است.
 
حدود ۲۵ درصد سطح زیر کشت حوضۀ زاینده رود آبیاری تحت فشار است:
 
استاد دانشگاه و کارشناس مسائل آب گفت: حدود ۲۵ درصد سطح زیر کشت در حوضه زاینده رود، تحت پوشش آبیاری تحت فشار قرار گرفته است.
 
آقای جمال محمد ولی سامانی در ادامۀ برنامه گفتگوی ویژه خبری شبکه دو سیما افزود: در تمام کشور بر اساس اسناد بالادستی، موضوع آبیاری تحت فشار همیشه بوده و حتی از صندوق توسعه ملی هم یک سهمی داشته است.
 
وی ادامه داد: ۸۵ درصد هزینه ها در این موضوع، به عهدۀ دولت و بلاعوض می باشند و ۱۵ درصد هم آورده های کشاورزان است.
 
آقای محمد ولی سامانی گفت: حدود ۲۵ درصد سطح زیر کشتی که در حوضۀ زاینده رود قابل کشت بوده، تحت پوشش آبیاری تحت فشار، قرار گرفته است.
 
وی خاطر نشان کرد: اجرای این طرح، عملاً بدون هدف است؛ وقتی که این کار هیچ تأثیری در زاینده رود نداشته است، بنابراین آب بیشتر در توسعۀ سطح زیر کشت، مصرف شده، البته نظارت ها ضعیف است.
 
این کارشناس مسائل آب گفت: یکی از راهکارهای مهم در خصوص هر کاری که دولت انجام می دهد، ارزیابی و هدف گذاری است.
 
وی دربارۀ بند ۵ سند احیای حوضۀ آبریز زاینده رود– که اشاره شده، ساماندهی برداشت آب باید مورد توجه قرار گیرد-، افزود: در این مورد باید باز تخصیص صورت گیرد، هم در خصوص آب های سطحی، و هم آبی های زیر زمینی.
 
آقای سامانی عنوان کرد: در مبنای برنامه ریزیِ هر منطقه، باید یک سند آمایشی داشته باشیم.
 
استاد دانشگاه و کارشناس مسائل آب دربارۀ راهکار کوتاه مدت، گفت: باید هم مصارف را کاهش دهیم، و هم بهره وری را بالا ببریم؛ کاهش مصارف، در کشت نکردن، بستن چاه های غیر مجاز، و الگوی کشت است.
 
وی افزود: در حوضۀ زاینده رود، کشاورزی معیشتی داریم، بنابراین دولت باید معیشت مردم را به شکلی تأمین کند که در قالب پرداخت خسارت، بیمه و کنترل و هدایت الگوی کشت، به سمت مطلوب حرکت کند.
 
آقای حجت ورمزیاری استاد دانشگاه و کارشناس حوزه کشاورزی در ارتباط تلفنی با این برنامه، دربارۀ آبیاری مدرن در حوضۀ زاینده رود، گفت: با توجه به اهداف کمی که در نظر گرفته شده بود، خیلی عقب هستیم.
 
وی افزود: در سیاست های مدیریت منابع آب، به آب به عنوان نفت نگاه می کنیم؛ برای تأمین بودجۀ وزارت نیرو، اقدام به آب فروشی می کنیم، بلکه بایستی رفتار صرفه جویانه را تشویق کنیم، یعنی کشاورزانی که از آبیاری تحت فشار استفاده می کنند، در قالب بانک آب باید مورد تشویق قرار گیرند، ساز و کار این موضوع در کشورهای دیگر وجود دارد، ولی متأسفانه ما به این سمت حرکت نمی کنیم.
 
آقای ورمزیاری خاطر نشان کرد: بایستی با ساز و کارهایِ خود- تنظیم، کشاورزان را تشویق کنیم؛ اگر ساز و کار تشویقی را فراهم کنیم، قطعاً با توسعۀ آبیاریِ تحت فشار، هم بهره وریِ تولید افزایش پیدا می کند، و هم بیلان آبی ما بهتر خواهد شد.
 
وی تصریح کرد: ما سیستم های ارزیابی دقیقی نداریم که بعد از آبیاریِ تحت فشار، چه اتفاقاتی می افتد که سد توسعه پیدا می کند، یا خیر؟ و اگر توسعه پیدا کرد، چه ابزارهای باز دارنده ای، باید داشته باشیم.
 
این کارشناس حوزۀ کشاورزی گفت: چاه های غیر مجاز، نباید نادیده گرفته شوند؛ وزارت نیرو در جلوگیری از چاه های غیر مجاز، برخورد مناسبی ندارد، چون نگاه جامع نداشته است.
 
وی افزود: اگر دغدغۀ آب را داریم، باید یک مجموعۀ کامل تعریف کنیم و بایستی وزارت جهاد کشاورزی، وظیفۀ خودش را در تنوع بخشی شغلی به مشاغل روستاییان بپذیرد؛ متولی توسعۀ روستایی، وزارت جهاد کشاورزی است.
 
این کارشناس حوزۀ کشاورزی ادامه داد: زمانی که می خواهیم بخشی از چاه های غیر مجاز را ببندیم، باید زمینۀ توانمند سازی این افراد برای ورود به حرفه های جدید را فراهم کنیم، که این نگاه جامع وجود ندارد.
 
عملکرد آبیاری در حوضۀ زاینده رود، بالای ۷۰ درصد است:
 
آقای علی مراد اکبری، معاون وزیر جهاد کشاورزی در امور آب و خاک هم گفت: در حوضۀ زاینده رود، تاکنون ۵۰ هزار هکتار سیستم های مدرن آبیاری انجام شده است.
 
وی افزود: ۱۷ هزار کیلومتر انتقال آب با لوله انجام شده است، میزان شبکه های آبیاری زهکشی، حدود ۱۵ هزار هکتار، کانال های عمومی آبیاری حدود ۷۴۶ کیلومتر، تسطیح لیزری برای توزیع یکنواختی آب، حدود ۱۵ هزار هکتار، و تجهیز و نوسازی مدرن، حدود ۲۰ هزار هکتار انجام شده است.
 
آقای اکبری ادامه داد: با این عملیات بیش از ۱۵۰ میلیون متر مکعب آب صرفه جویی شده است.
 
معاون وزیر جهاد کشاورزی خاطر نشان کرد: موضوع آبیاری تحت فشار در حوضۀ زاینده رود با جاهای دیگر متفاوت است. سامانه های نوین آبیاری در حوضۀ زاینده رود و عملیات تجهیز و نوسازی به نحوی انجام شده که الان راندمان آبیاری بالای ۷۰ درصد است؛ متوسط راندمان آبیاری در کشور ما ۴۵ درصد است که این شرایط با مشارکت مردم منطقه و بهره برداران، محقق شده است.
 
وی تصریح کرد: ما بهترین کشاورزان را در حوضۀ زاینده رود داریم. کشاورزان حوضۀ زاینده رود، از نظر خرد علمی، فناوری و آموزش، آمادگی پذیرش هر گونه نوآوری را دارند.
 
آقای اکبری گفت: آبیاری مدرن را در جایی می توان انجام داد که آب پایدار داشته باشد، و ما در سد زاینده رود، آب پایدار نداریم، یا منابع آب کامل نداریم و توسعۀ سیستم های مدرن در جاهایی که آب پایدار وجود ندارند، امکان پذیر نیست، بنابراین به سمت تسطیح لیزری، تجهیز و نوسازی، انتقال آب با لوله و شبکه های کم فشار رفتیم.
 
وی افزود: الان در کل پروژه ها، سالانه قسمتی از منابع خودمان را برای ارزیابی پروژه ها به صورت موردی در داخل مزرعه هزینه می کنیم و آنچه که اتفاق افتاده، موجب شده که کارآیی آبیاری را به طور متوسط در سیستم های مدرن آبیاری از ۴۵ درصد تا ۷۵ درصد برسانیم.
 
معاون وزیر جهاد کشاورزی در امور آب و خاک خاطر نشان کرد: بارگذاری بیش از حد در دهه های گذشته در موضوع حوضۀ زاینده رود، برای آب شرب و صنعت، موجب شده که فشار مضاعفی به بخش کشاورزی وارد شود، یعنی صنایعی که در حاشیۀ زاینده رود مستقر شده اند، طبیعتاً جای آنها اینجا نبوده است که مسئولان استانی باید مدیریت کنند تا این وضع توسعه پیدا نکند.