حدود ۷۰ درصد اراضی ایران درگیر ٣ معضل سنگ مادر فرسایشی و رژیم بارشی و شیب بالا/ تعداد زیاد سیل

farsayesh khak رئیس گروه مهندسی حفاظت از آب و خاک سازمان تحقیقات کشاورزی خاطر نشان کرد: با وقوع سیل، حجم انبوهی از خاک با روان آب و سیل، از سر شاخه‌ ها جریان پیدا می کند و به پایین دست می‌ آید و فجایع سیل را ایجاد می‌ کند. بررسی‌ های پژوهشکده در ۵ دهه منتهی به سال ۹۰ نشان داده است که تعداد وقایع سیل از ۵۰۰ تا به ۲ هزار رسیده است.
 
حمید رضا پیروان در گفتگو با خبرنگار اقتصادی ایلنا، درباره عوامل مؤثر در فرسایش خاک، گفت: حدود ۷۰ درصد از اراضی کشور در دستۀ اراضی حساس جای می‌ گیرند و از آنجایی که سنگ مادر، فرسایش‌ پذیر است، به تبع، خاک نیز چنین می‌ شود.
 
وی با بیان اینکه بخشی از فرسایش خاک به موقعیت توپوگرافی اقلیم ایران باز می‌ گردد، بیان کرد: توپوگرافی سرزمین ما پرشیب است و در شیب‌ های بالا، چرخۀ فرسایش، شدید عمل می‌کند و اگر خاکی تشکیل شود، در اثر فرسایش از بین می‌ رود.
 
پیروان، حدود دو سوم رژیم اقلیمی کشور را خشک و فرا خشک عنوان کرد و افزود: در این رژیم‌ ها، بارندگی به صورت رگباری است؛ این نوع بارندگی با شدت بالا در مدت کوتاه صورت می‌ گیرد و شرایط را برای فرسایش خاک افزایش می‌ دهد. از سوی دیگر خشکسالی و گرمایش زمین نیز در رژیم خشکسالی ما نیز نقش داشته‌ اند.
 
وی با بیان اینکه بارش‌ های حدی احتمال وقوع سیل را افزایش می‌ دهد، خاطر نشان کرد: با وقوع سیل، حجم انبوهی از خاک با روان آب و سیل از سر شاخه‌ ها جریان پیدا می کند و به پایین دست می‌ آید و فجایع سیل را ایجاد می‌ کند. بررسی‌ های پژوهشکده در ۵ دهه منتهی به سال ۹۰ نشان داده است که تعداد وقایع سیل از ۵۰۰ تا به ۲ هزار رسیده است.
 
به گفته دانشیار سازمان تحقیقات کشاورزی؛ حجم انبوهی از فرسایش خاک در مواقع سیل رخ می‌ دهد. پس در مجموع عوامل ایجاد کننده فرسایش خاک در ایران عبارتند از ویژگی‌ های سنگ مادر خاک، رژیم بارشی کشور و شیب بالا.
 
وی در پاسخ به این پرسش که آیا عملکرد انسان فرسایش خاک را تشدید می‌ کند؟ گفت: مهمترین عاملی که باعث تشدید فرسایش خاک می‌ شود، تغییرات کاربری است. در بیشتر مواقع مراتع را تبدیل به دیم زار می‌ کنیم. این مراتع برای اینکه بازدهی داشته باشند، باید در جهت شیب شخم بخورند. باید بگویم که این مراتع بعد از چند دوره برداشت، کم بازده و میزان فرسایش آنها قبل از تغییر کاربری ۷ درصد بیشتر می‌ شود. این مسئله زنگ خطری است که باید به آن توجه بیشتری کنیم.
 
وی پیرامون خدماتی که خاک به انسان می‌ دهد، گفت: خاک سرویس‌ های زیادی به بشر می‌ ده. باید بگویم اگر خاکی نباشد، آب نیز در دسترس نخواهیم داشت. در کشور ما با این میزان بارندگی، خاک تنها ذخیره گاه محسوب می‌ شود. آب در لایه‌ های خاک حفظ می‌ شود و اینگونه روان‌ آب ایجاد نمی‌ شود و متعاقب آن شاهد وقوع سیل نخواهیم بود.
 
بنا به اظهارات پیروان، اولین ذخیره گاه ما برای مقولۀ آب، خاک است. اگر آب در کنار خاک قرار بگیر، امنیت غذایی نیز حفظ می‌ شود. و در دورۀ رویشی، خاک رطوبت لازم برای رشد محصولات را دارد.
 
وی با اشاره به خدمات اکوسیستمی خاک، افزود: خاک ذخیره گاه کربن است و با ذخیره کردن کربن در خاک می‌توان به کاهش گرمایش زمین کمک کرد.
 
این مقام مسئول در پایان تصریح کرد: با فرسایش خاک، عناصر غذایی موجود در خاک را از دست می‌ دهیم. اگر لایۀ خاک نازک باشد، در مقابل بارش، عناصر غذایی آن جابجا و از محل خارج می‌ شود. با کاهش عناصر غذایی خاک میزان بازدهی و محصول کاهش پیدا می‌ کند. جابجا شدن عناصر، و سرازیر شدن آنها به دریاچه‌ ها و تالاب‌ ها، باعث افزایش مواد آلی دریاچه‌ ها و کاهش میزان اکسیژن آنها می‌ شود و این چنین تالاب‌ ها در اثر افزایش مواد آلی و کاهش اکسیژن نابود و به گندآب تبدیل می‌ شوند.