صنعت زهوار در رفتۀ برق/ ٢ سال عقب ماندگی برنامه ای - ۵۵ درصد صنعت برق در اختیار بخش غیر دولتی

bargh shabake ایران وایر- بهرام خدابنده: ماشین کهنه و زهوار در رفته‌ ای را تصور کنید که در میانه سربالایی بی‌ انتها متوقف شده است، دود و بخار از کاپوت آن بیرون می‌آید، بنزین ندارد، چرخ‌ هایش پنچرند، باتری آن خالی شده است و چراغ‌ های جلوی آن خاموش هستند. این ماشین، اقتصاد ایران است و آن چراغ خاموش، نماد و نشانۀ صنعت بحران‌ زدۀ برق.
 
چرا عملکرد دولت «حسن روحانی» در بخش برق بد است؟ اگر دنبال پاسخ این سؤال می‌ گردید، گزارش تازه مرکز پژوهش‌ های مجلس شورای اسلامی، منبع خوبی برای پیدا کردن جواب این سؤال نیست.
 
در این گزارش به خوبی نشان داده می‌شود که صنعت برق در ۴ سال گذشته در جا زده، اما درباره دلیل یا دلایل احتمالی این وضعیت یا صحبت نشده و یا به اشاره‌ های تلویحی و پنهان بسنده شده است. 
 
قطع برق در مناطق مختلف کشور ادامه دارد، اگرچه به نظر می‌رسد حساسیت عمومی نسبت به آن کمتر شده است. شاید بروز بحران آب و نا آرامی‌ها در سراسر کشور، کمبود برق را به حاشیه رانده‌ اند. اما آنچه مسلم است، بحران برق طی ماه‌ ها و سال‌ های آینده یک بحران جدی در کل کشور خواهد بود. 
 
در حال حاضر، میزان عقب‌ماندگی انباشته در تولید برق به حد خطرناکی رسیده، چنانکه مصرف از تولید پیشی گرفته و ایران با کمبود برق در یک چشم‌ انداز حداقل چند ساله روبرو شده است. 
 
بر اساس آمارهایی که در این گزارش آمده‌ اند، فاصله میان تکلیف برنامه توسعه برای ظرفیت اسمی نیروگاه‌ ها با آنچه در عمل اتفاق افتاده، به ۱۵ درصد کل ظرفیت تولید برق رسیده است.
 
طبق قانون، باید ظرفیت اسمی نیروگاه‌ ها در سال ۱۳۹۹ به بیش از ۱۰۰ هزار مگاوات می‌ رسید، در حالی که ظرفیت اسمی نیروگاه‌ های ایران در سال گذشته، بیشتر از ۸۵ هزار مگاوات نبوده است.
                                          Barnameh 6-Ahdaf1-1 2
به همین نسبت، میزان تولید برق نیز حدود ۱۲ درصد کمتر از پیش‌ بینی برنامه توسعه بوده است. طبق برنامه، باید حجم تولید ناویژه برق در سال ۱۳۹۹، حدود ۳۸۸ هزار گیگاوات ساعت می‌ رسید، اما تولید برق در سال ۱۳۹۹، از ۳۴۳ هزار گیگاوات تجاوز نکرده است. 
                          Barnameh 6-Ahdaf2-1 1
در واقع آنچه اتفاق افتاده، این است که ایران در سال ۱۳۹۹ به نقطه‌ ای رسیده که پیش‌ بینی نیاز سال ۱۳۹۷ بوده است، در حالی که در این مدت، دست کم ٢ میلیون نفر به جمعیت کشور اضافه شده و میزان مصرف برق دست کم ٨ درصد بیشتر شده است؛ به عبارت ساده، صنعت برق ایران ٢ سال عقب افتاده است. 
 
در این گزارش، به مواد دیگری از برنامۀ توسعه ششم و عقب‌ ماندگی دولت در پی‌ گیری اهداف برنامه اشاره شده است؛ مثلاً به اینکه طبق برنامه، باید ظرفیت انرژی‌ های تجدیدپذیر تا پایان سال ۱۳۹۹ به حدود ۵ هزار مگاوات، یعنی حدود ۵ درصد کل ظرفیت تولید برق کشور می‌ رسید، اما در عمل، کل ظرفیت انرژی‌ های تجدیدپذیر به یک درصد کل ظرفیت تولید برق ایران هم نرسیده و در حد ۷۶۹ مگاوات فراتر نرفته است. 
 
اما چرا چنین اتفاقی نیفتاده است؟:
 
در این گزارش، به کاهش سرمایه‌ گذاری دولتی در صنعت برق در دهه ۱۳۹۰ اشاره شده است. البته پس از واگذاری نیروگاه‌ ها به بخش خصوصی، قاعدتاً باید این بخش، بار سرمایه‌ گذاری را به دوش می‌ کشید. طبق آمار، همین الان سهم بخش خصوصی از تولید برق به ۵۵ درصد رسیده، اما چرا این بخش تمایلی به سرمایه‌ گذاری نداشته است.
 
در این گزارش، به عوامل مختلفی اشاره شده است؛ بویژه بر رژیم حقوقی حاکم بر صنعت برق و روابط معیوب میان دولت و بخش خصوصی. اما به نظر می‌ رسد تا مسأله اصلی، یعنی «ساختار اقتصادی» یا به عبارت دقیق‌ تر، بحران اقتصادی حل نشود، صنعت برق ایران از این ورطه‌ ای که در آن گرفتار شده است، بیرون نخواهد آمد. 
 
نویسندگان گزارش در بخش پیشنهادها افزایش ظرفیت تولید را اولویت و راه‌ کار اصلی در جبران عقب‌ ماندگی دانسته‌ اند؛ بعنوان نمونه، به تکمیل نیروگاه‌ های گازی و سیکل ترکیبی اشاره کرده‌، اما نگفته‌ اند، در صورت تداوم بحران اقتصادی و تحریم‌ ها، منابع مورد نیاز برای این کار از کجا باید تأمین شوند. آیا دولت پولی برای این کار دارد؟ آیا بخش خصوصی حاضر خواهد بود در چنین شرایط ناپایداری ریسک کند؟
 
در گزارش، از توسعه ظرفیت انرژی‌ های پاک نیز حرف زده‌ شده است؛ از این که پتانسیل انرژی خورشیدی ۱۰۰ هزار مگاوات است که ۵۰ هزار مگاوات آن مکان‌ های بسیار جذاب برای سرمایه‌ گذاری هستند یا پتانسیل انرژی بادی، حدود ۶۰ هزار مگاوات است که ۲۰ هزار مگاوات آن جذابیت بالایی برای سرمایه‌ گذاری دارد.
 
این اعداد و ارقام بسیار بزرگ هستند. کافی است آن‌ ها را با عدد ۸۵ هزار مگاوات ظرفیت اسمی نیروگاه‌ های ایران در سال ۱۳۹۹ مقایسه کنیم. پس چرا از این ظرفیت استفاده نمی‌ شود؟ کافی است ۴۵ میلیارد دلار در مکان‌ های با جذابیت بالا سرمایه‌ گذاری شود تا ۷۰ هزار مگاوات انرژی پاک به ظرفیت تولید برق ایران اضافه شود، اما نمی‌ شود. ۴۵ میلیارد دلار، در مقیاس سرمایه‌ گذاری انرژی‌ های پاک در دنیا چندان عدد بزرگی نیست، اما در مقیاس با کشور پرحاشیه‌ ای مانند ایران، تقریباً غیر ممکن است. 
 
با تداوم تحریم‌ ها، کدام سرمایه‌ گذار خارجی حاضر است پا به ایران بگذارد؟ حتی با فرض رفع تحریم‌ ها، بعد از تجربۀ «برجام»، چه کسی حاضر است ریسک بهم خوردن توافق را دوباره قبول کند؟ چرا باید یک نفر پولش را وارد کشور کند که به همراه کره شمالی، تنها کشوری است که در فهرست سیاه پول‌ شویی و تأمین مالی تروریسم قرار دارد؟ چرا باید سرمایه‌ ها به سمت کشوری بروند که رهبران حاکم بر آن‌ ها با کوبیدن بر طبل ماجراجویی، از تعامل عادی با سایر کشورها سر باز می‌ زنند؟ 
 
گزارش تازه مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی:
 
 
برنامه قطعی برق تهران ۶ مرداد ۱۴۰۰ + ساعات قطع، لیست مناطق و دانلود جدول قطعی برق: