ناامیدی بیکاران از کاریابی؟

Kargaran-Sanate Naft
دنیای‌اقتصاد : مرکز آمار ایران گزارش اشتغال و بیکاری در زمستان۱۴۰۰ را منتشر کرد. بر این اساس نرخ بیکاری در فصل آخر پارسال نسبت به مدت مشابه درسال۹۹ قبل ۳/ ۰درصد کاهش یافته و به ۴/ ۹درصد رسیده است. ازآنجاکه نرخ بیکاری یکی از شاخص‌های سنجش وضعیت اقتصادی است، برخی مدعی هستند این روند به‌دلیل بهبود وضعیت اشتغال است. اما بررسی دقیق‌تر آمارها نشان می‌دهد در طول سال۱۴۰۰ تنها حدود ۳۹هزار نفر به تعداد شاغلان افزوده شده است و کاهش بیکاران بیشتر از آنکه ناشی از اشتغال بیشتر باشد، نتیجه کاهش میزان مشارکت اقتصادی است.

22 copy

مرکز آمار ایران درگزارشی از وضعیت نیروی کار در زمستان سال 1400، نرخ بیکاری این دوره زمانی را 4/ 9‌درصد اعلام کرد که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل 3/ 0‌درصد کاهش یافته است. از سوی دیگر آمارها حاکی از آن است که در حالی که جمعیت در سن کار کشور نسبت به سال گذشته افزایش یافته است، جمعیت فعال با کاهش روبه‌رو بوده و در نتیجه نرخ مشارکت اقتصادی با کاهشی نیم‌درصدی از 9/ 40‌درصد در زمستان 99 به 4/ 40‌درصد در زمستان 1400 رسیده است. جزئیات ذکر شده در گزارش مرکز آمار نشان می‌دهد سهم فارغ‌‌‌التحصیلان آموزش عالی از جمعیت بیکار کشور 7/ 0‌درصد کاهش یافته و به 1/ 38‌درصد رسیده است. با تفکیک نیروی کار بر اساس جنسیت می‌توان دریافت مشارکت اقتصادی زنان و مردان هریک به میزان 5/ 0‌درصد نسبت به سال قبل کاهش یافته است. تصویر کلی این گزارش از رشد ضعیف اشتغال حکایت دارد؛ به طوری که از زمستان 99 تا زمستان 1400 تنها حدود 39هزار نفر به تعداد شاغلان افزوده شود.
تصویر اشتغال زمستان

مرکز آمار ایران در گزارشی تصویر اشتغال در زمستان 1400 را ترسیم کرد. اشتغال و بیکاری، از جمله موضوعات اساسی اقتصاد هر کشوری است، به گونه‌‌‌ای که افزایش اشتغال و کاهش بیکاری، به عنوان یکی از شاخص‌های توسعه یافتگی جوامع تلقی می‌شود. نرخ بیکاری یکی از شاخص‌هایی است که برای ارزیابی شرایط اقتصادی کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد. طرح آمارگیری نیروی کار اولین بار در سال 1384 آغاز شد و از آن زمان تاکنون در ماه میان هر فصل اجرا شده است. هدف این طرح شناخت ساختار و وضعیت جاری نیروی کار و تغییرات آن است. جامعه تحت پوشش طرح آمارگیری نیروی کار مجموعه افرادی است که طبق تعریف، عضو خانوارهای معمولی ساکن یا گروهی در نقاط شهری یا روستایی کشور هستند. به همین دلیل این طرح اعضای خانوارهای معمولی غیر‌ساکن و اعضای خانوارهای موسسه‌ای را پوشش نمی‌‌‌دهد.  در ابتدای امر باید به تعریف فرد بیکار و شاغل بپردازیم. برای این کار نیازمند آنیم تا معنای هفته مرجع را بدانیم. براین اساس زمان آماری برای تعیین وضع فعالیت، دومین و سومین هفته تقویمی (شنبه تا جمعه) ماه میانی هر فصل است که هفته مرجع نامیده می‌شود. طبق گزارش مرکز آمار، افراد 15 ساله و بیشتر که در طول هفته مرجع، طبق تعریف کار، حداقل یک ساعت کار کرده یا بنا به دلایلی به طور موقت کارشان را ترک کرده باشند، افرادی که بدون دریافت مزد برای یکی از اعضای خانوار خود که با وی نسبت خویشاوندی دارند، کار می‌کنند (کارکنان فامیلی بدون مزد)؛ کارآموزانی که در دوره کارآموزی فعالیتی در ارتباط با فعالیت موسسه محل کارآموزی انجام می‌دهند، یعنی به طور مستقیم در تولید کالا یا ارائه خدمات سهیم هستند؛ محصلانی که در هفته مرجع مطابق تعریف، کار کرده‌‌‌اند و تمام افرادی که در نیروهای مسلح به صورت کادر دائم یا موقت خدمت می‌کنند، اعم از پرسنل کادر، درجه‌داران و سربازان وظیفه نیروهای نظامی و انتظامی، ازجمله گروه‌‌‌های افراد شاغل محسوب می‌‌‌شوند.  از طرفی، افراد 15 ساله و بیشتر که سه ضابطه را به طور همزمان دارا باشند بیکار محسوب می‌‌‌شوند. اول از همه در هفته مرجع فاقد کار باشند، یعنی دارای اشتغال مزدبگیری یا خوداشتغالی نباشند؛ دوم، در هفته مرجع و سه هفته قبل از آن جویای کار باشند، به معنای دقیق‌‌‌تر اقدامات مشخصی را به منظور جست‌وجوی اشتغال مزدبگیری یا خوداشتغالی به عمل آورده باشند؛ و در نهایت در هفته مرجع یا هفته بعد از آن برای اشتغال مزدبگیری یا خوداشتغالی، آماده برای کار باشند. افرادی که به دلیل آغاز به کار در آینده یا انتظار بازگشت به شغل قبلی جویای کار نبوده، ولی فاقد کار و آماده برای کار بوده‌‌‌اند، نیز بیکار محسوب می‌‌‌شوند.

اطلاعات و آمار موجود در آخرین گزارش اشتغال مرکز آمار ایران نشان می‌دهد جمعیت 15 سال به بالای کشور در زمستان 1400 به بیش از 63‌میلیون 334‌هزار نفر رسیده است که از این میزان بیش از 6/ 59‌درصد آنها، معادل 37‌میلیون و 750‌هزار نفر جمعیت غیرفعال کشور را تشکیل می‌دهند. از سوی دیگر جمعیت فعال کشور جمعیتی معادل 25‌میلیون و 582‌هزار نفر را تشکیل می‎دهند تا نرخ مشارکت اقتصادی در زمستان 1400 به 4/ 40‌درصد برسد. این رقم در مدت مشابه پارسال 9/ 40‌درصد بوده است که از کاهش 5/ 0‌درصدی مشارکت نیروی کار حکایت دارد. نکته قابل‌توجه دیگر در این آمارها رشد ضعیف اشتغال است، به طوری که از زمستان 99 تا زمستان 1400 تنها39‌هزار شغل اضافه شده است.
بیکاری جوانان در زمستان 1400

بررسی نرخ بیکاری جمعیت 15 ساله و بیشتر نشان می‌دهد که 4/ 9‌درصد از جمعیت فعال، بیکار بوده‌‌‌اند. بر اساس این نتایج، نرخ بیکاری در بین زنان نسبت به مردان و در نقاط شهری نسبت به نقاط روستایی بیشتر بوده است. بررسی روند تغییرات نرخ بیکاری کل کشور نشان می‌دهد که این شاخص، نسبت به فصل مشابه در سال قبل 3/ 0‌درصد کاهش داشته است.  از سوی دیگر بررسی نرخ بیکاری جوانان 24-15 ساله حاکی از آن است که 1/ 23‌درصد از جمعیت فعال این گروه سنی بیکار بوده‌‌‌اند. این شاخص در بین زنان نسبت به مردان و در نقاط شهری نسبت به نقاط روستایی بیشتر بوده است. بررسی روند تغییرات نرخ بیکاری جوانان 24-15 ساله کل کشور نشان می‌دهد که این شاخص نسبت به فصل مشابه در سال گذشته 5/ 0‌درصد کاهش یافته است.  با نگاهی به نرخ بیکاری گروه سنی 35 - 18 ساله می‌توان دریافت که 6/ 16‌درصد از جمعیت فعال 35-18 ساله بیکار بوده‌‌‌اند. این شاخص در بین زنان نسبت به مردان و در نقاط شهری نسبت به نقاط روستایی بیشتر بوده است. بررسی روند تغییرات نرخ بیکاری گروه سنی 35-18 ساله نشان می‌دهد که این شاخص نیز نسبت به فصل مشابه در سال گذشته 2/ 0‌درصد کاهش پیدا کرده است.
بیکاری فارغ‌‌‌التحصیلان

در میان گروه‌‌‌های مختلف سنی، جنسیتی و تحصیلی نیروی‌‌‌کار، اشتغال فارغ‌‌‌التحصیلان همیشه مورد توجه بوده‌‌‌ است. بررسی نرخ بیکاری جمعیت 15 ساله و بیشتر فارغ‌التحصیل آموزش عالی، نشان می‌دهد 0/ 13‌درصد از جمعیت فعال فارغ‌التحصیل آموزش عالی بیکار بوده‌‌‌اند. این نرخ در بین زنان نسبت به مردان و در نقاط روستایی نسبت به نقاط شهری بیشتر بوده است. بررسی روند تغییرات این نرخ حاکی از کاهش 1/ 1‌درصدی در زمستان 1400 نسبت به فصل مشابه سال قبل است.  در زمستان 1400 سه جمعیت بیکار فارغ‌التحصیل آموزش عالی از کل بیکاران 1/ 38‌درصد بوده است. بررسی تغییرات این شاخص نشان می‌دهد که سهم جمعیت مذکور نسبت به فصل مشابه سال قبل 7/ 0‌درصد کاهش داشته است. در زمستان 1400 سهم جمعیت شاغل فارغ‌التحصیل آموزش عالی از کل شاغلان 6/ 26‌درصد بوده است. با بررسی تغییرات این شاخص می‎توان دریافت که سهم این جمعیت نسبت به فصل مشابه سال قبل 3/ 1‌درصد افزایش یافته است.
سهم فعالیت‌های اقتصادی از اشتغال

بررسی اشتغال در بخش‌‌‌های عمده فعالیت اقتصادی نشان می‌دهد که بخش خدمات با 9/ 51‌درصد بیشترین سهم اشتغال را به خود اختصاص داده است. در رتبه‌‌‌های بعدی، بخش‌‌‌های صنعت با 6/ 33 و کشاورزی با 5/ 14‌درصد قرار دارند. سهم شاغلان بخش کشاورزی در زمستان 1400 نسبت به فصل مشابه سال قبل 3/ 1‌درصد و سهم شاغلان بخش صنعت 2/ 0‌درصد کاهش و سهم شاغلان بخش خدمات 5/ 1‌درصد افزایش یافته است.