بالغ بر ۵۰ درصد کارگران حداقل‌ بگیر زیر نرخ سبد معیشت/ ۹۵ درصد کارگران قراداد موقتی - نکبت پیمانکاری

Kar-1 کار کردن برای رسیدنِ به چیزی کمتر از هیچ؛ این وضعیتِ امروز کارگران ماست. کارگرانی که بهترین سال های عمر خود را کار می‌ کنند، بدون آنکه زندگی کنندريال و در این مسیر درگیرِ انواع بیماری‌ های جسمی و روحی می‌ شوند، اما نه فرصتی برای درمانِ دردهای خود دارند، و نه احتمالاً انگیزه‌ ای.
 
به گزارش خبرنگار ایلنا، کار کردن برای رسیدنِ به چیزی کمتر از هیچ؛ این وضعیتِ امروز کارگران ماست. کارگرانی که بهترین سال های عمر خود را کار می‌ کنندريال بدون آنکه زندگی کنندريال و در این مسیر درگیرِ انواع بیماری‌ های جسمی و روحی می‌ شوند، اما نه فرصتی برای درمانِ دردهای خود دارند، و نه احتمالاً انگیزه‌ ای. اگرچه آمار دقیقی از میزانِ شیوع اختلالات روانی در بین کارگران نداریم، اما اگر به موقعیتِ کارگران در بازار کار نگاه کنیم، متوجه می‌ شویم که آنها نباید چندان حال خوشی داشته باشند! 
 
بیش از نیمی از کارگران در ایران حداقل‌ بگیر هستند و حداقل حقوق آن‌ ها– حتی با وجود افزایشِ ۵۷ درصدی مزد- فاصلۀ بسیاری با خط فقر و نرخ سبد معیشت دارد. پس اگر کارگری بخواهد از پسِ هزینه‌ های زندگی خود بربیاید، باید بیش از ۸ ساعت در روز کار کند. این یعنی کارگرانِ بسیاری، باید تمام روز خود را کار کنند تا بتوانند نیازهای اساسی زندگی خود را– آن هم به شکل حداقلی- تأمین کنند. کارگری که بیش از ده ساعت در روز کار می‌ کند و فرصتی برای زندگی کردن ندارد، چطور می‌ تواند به لحاظ روحی آرامش داشته باشد؟! 
 
۹۵ درصد از کارگران، قراداد موقت هستند؛ یعنی اگر برای رسیدنِ به حداقل حقوق قانونیِ خود اعتراض کنند، بلافاصله اخراج می‌ شوند. پس اگر کارگری نیاز به کار دارد، باید تمام شرایطی که کارفرما برای او تعیین کرده را قبول کند. او نمی‌ تواند بابت دستمزدِ پایین خود، عدم پرداختِ حق بیمه، کار کردن در محیطی آلوده و نا مطمئن، اضافه‌ کارهای اجباری، رد نشدنِ عنوان‌ های شغلیِ نامرتبط و …، اعتراضی داشته باشد چون به راحتی اخراج می‌ شود و هیچ کس، حتی مراجعِ قانونی هم نمی‌ توانند از او در مقابل کارفرما دفاع کنند. واقعیت یک چیز است: قرادادهای موقت، قدرتِ کارفرمایان را به قدری افزایش داده است که حکم کارفرما بر حکمی، حتی بر حکم قانون، اولویت دارد. در چنین شرایطی کارگران چطور می‌ توانند به لحاظ روحی آرامش داشته باشد؟! 
 
افزایشِ حضورِ پیمانکاران در بازار کار ایران، موقعیتِ کارگران را بیش از پیش تضعیف کرده است. کارگرانی را تصور کنید که نه تنها قراداد موقت هستند، بلکه زیر نظر پیمانکاران کار می‌ کنند و از هیچ کدام از مزایای کارگران قرارداد مستقیم برخوردار نیستند. آن‌ ها کار یکسان می‌ کنند، اما نه مزد یکسانی دریافت می‌ کنند، و نه از مزایای رفاهیِ یکسانی برخوردارند. چنین موقعیتی به استناد صحبت های همین کارگران، آسیب بسیاری به لحاظ روحی به آنها وارد کرده است. ناصر آغاجری (فعال مستقل کارگری) پیشتر در مورد کارگران پیمانکاری نفت و گاز عسلویه گفته بود، این کارگران به دلیل موقعیتِ بد شغلیِ خود و حضور طولانی مدت در محل کار و نداشتن فرصت برای سپری کردنِ زمان با خانواده، معمولاً دچار افسردگی می‌ شوند. 
 
با اشاره به این وضعیتِ کارگران در آستانۀ روز کارگر، از محمد چکشیان (معاون امور فرهنگی و اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی) پرسیدیم که برنامه و راهکار آنها برای حل بحرانِ روانی و اجتماعی کارگران چیست؟ هدف ما از طرح این سؤال شاید بیش از آنکه شنیدن در مورد برنامه‌ ها بوده باشد، سنجیدنِ پاسخ آنها بود ،تا ببینیم تا چه اندازه قائل به این هستند که برای حل چنین بحرانی، باید ریشۀ مشکلات را هدف بگیرند. 
 
چکشیان در پاسخ سؤال ما گفت: یکی از مهمترین مسائل ما توجه به آسیب های حوزه اجتماعی - روانشناختیِ موجود در بین کارگران است و ما نیز معتقدیم، بخشی از این آسیب ها به مسائل معیشتی و کاری، و بخشی هم به مسائل فردی و خانوادگی، مربوط است. 
 
معاون امور فرهنگیِ وزارت کار تصریح کرد: برای آنکه نیروی کار بتواند با نشاط و سلامت و انگیزه عمل کند، بحث سلامت جسمی و روحی او برای ما اهمیت بسیاری دارد و برنامه‌ هایی در این زمینه داریم. 
 
چکشیان سپس از هادی بهداد (مدیرکل امور اجتماعی وزارت کار و رفاه) خواست تا برنامه ‎های این معاونت را برای ما تشریح کند. 
 
در ادامه بهداد با اشاره به اهمیتِ پرداختن به موضوعِ وضعیتِ اجتماعی و روانی کارگران گفت: ارزیابی‌ هایی که ما از پایش‌ های مختلف در حوزه‌ۀ آسیب‌ های اجتماعی انجام داده‌ ایم، نشان می‌ دهد که اولویت ما باید ارائۀ خدمات سلامت روان به کارگران باشد. 
 
مدیرکل امور اجتماعی وزارت کار و رفاه افزود: سلامت روان به عنوان منشاء بسیاری از آسیب های اجتماعی در جامعۀ کار و تولید، باید مورد توجه قرار بگیرد، به همین دلی، ما سندی را به عنوان سند ارتقای سلامت روان کار و تولید در دو ماه آخر سال گذشته تنظیم کردیم که مبنای این سند، بررسی جوانبِ مختلفِ حل این مشکل است. در واقع پازلی که از کنار هم قرار دادنِ این جنبه‌ ها تکمیل می‌ شود، باعث کاهش آسیب‌ های اجتماعی و روانی خواهد شد. 
 
وی گفت: این سند از ۴۰ اقدام در حوزه‌ های مختلفِ پیشگیری از آسیب تهیه شده است و در همین راستا توجه ویژه‌ ای به موضوع شبکۀ خانه‌ های بهداشت کارگری شده و افزایش پوشش خدمات در بخش های مختلف حوزۀ سلامت روان، مورد توجه ماست. 
 
بهداد افزود: در حال حاضر قریب به یک میلیون کارگر را در حوزه سلامت روان تحت پوشش قرار داده‌ ایم که طبق دستور آقای عبدالملکی، این تعداد باید به ٣ میلیون نفر برسد. به همین دلیل بنگاه‌ های تولیدیِ ۲۰ تا ۵۰ نفره را بعنوان هدف اصلیِ اجرای برنامۀ سلامت روان قرار داده‌ ایم، چون بخش بزرگی از جامعۀ کارگری ما در این بنگاه‌ ها مشغول به کار هستند. 
 
وی همچنین گفت: در موضوع اعتیاد هم توافق خوبی با ستاد مبارزه با مواد مخدر تنظیم کرده‌ ایم. تقریباً در ده بند تفاهمنامه، برنامه‌ های مختلفی تنظیم شده اند. 
 
به گفتۀ این مقام مسئول؛ رویکرد اصلی معاونت در سال جدید، رویکرد جامع‌ نگر است. اگر قبل‌ تر ما فقط به موضوع آگاه‌ سازی و پیشگیری‌ های اولیه تمرکز داشتیم، الان به موضوعاتی مثل غربالگریِ افراد، حمایت از خانواده‌ های این افراد، درمانِ افرادی که دچار آسیب شده‌ اند و توجه به افرادی که در معرض آسیب هستند نیز توجه می‌ کنیم. همۀ اینها در کنار هم، سیاست های ما، در حوزۀ سلامت روان است. 
 
معاونت امور فرهنگی و اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی بر نگاه همه جانبه برای حل مسئلۀ سلامت روانِ کارگران تأکید داشت، اما این نگاه همه جانبه باید پیش از هر چیز دست روی عوامل ایجاد کنندۀ چنین بحرانی بگذارد. تحت پوشش قرار دادنِ یک میلیون یا ٣ میلیون کارگر و اجرای برنامۀ سلامت روان بر روی آنها، تا زمانی که عوامل ایجاد کنندۀ چنین بحرانی به قوت خود پابرجا هستند، نمی‌ تواند اقدامی مأثر باشد. 
 
گزارش: زهرا معرفت