آمادگی مضاعف ایجاد گرد و غبار در اثر فقدان رطوبت و پوشش گیاهی در ۳۵٠٠٠ کیلومتر مربع ۱۷ استان ایران

Rizgardhaye khuzestan-jpeg ایرنا: رئیس مرکز پژوهش‌ های کاربردی سازمان زمین‌ شناسی و اکتشافات‌ معدنی کشور گفت: مطابق مطالعات انجام شده، اکنون ۳۵٠٠٠ کیلومتر مربع از پهنه‌های داخلی واقع در ۱۷ استان مرکزی، شرقی و همچنین جنوب خوزستان مستعد تولید گرد و غبار است.
 
«مرتضی شیخ» امروز در گفتگو با خبرنگار اقتصادی ایرنا افزود: ایران در کمربند خشکی کره زمین قرار گرفته و با توجه به موقعیت جغرافیایی کشورمان، تغییرات اقلیمی و خشکی را شدیدتر و محسوس‌ تر نشان می‌ دهد.
 
وی بیان‌ داشت: مطالعات و بررسی‌ ها نشان داده، اقلیم کشورمان به‌ تدریج به سمت گرم‌ تر و خشک‌ تر شدن در حال حرکت است و طی سال‌ های آینده چنین وضعیتی را بیشتر درک خواهیم کرد؛ بر این اساس نیاز است تا با مدیریت منابع طبیعی و مدیریت مصرف آب، ملاحظات ویژه‌ ای داشته باشیم و حساس‌ تر و با حساب و کتاب بیشتر از منابع‌ مان استفاده کنیم.
 
این مقام مسئول با بیان اینکه سازمان زمین‌ شناسی وظیفه تولید اطلاعات پایه در علوم زمین را بر عهده دارد، خاطرنشان‌کرد: در حوزۀ مخاطرات زمین‌ شناسی درخصوص گرد و غبار، از سال ۹۳ کمیتۀ ملی مقابله با گرد و غبار به ریاست سازمان حفاظت محیط زیست شکل گرفته و وظیفه سازمان زمین‌ شناسی، بررسی ویژگی‌ های فیزیکی و شیمیایی گرد و غبار است.
 
وی با اشاره به اینکه عواملی همچون نبود رطوبت و پوشش گیاهی، پهنه‌ ها را مستعد تولید گرد و غبار می‌ کند، گفت: از همان سال ۹۳ مطالعات و نمونه‌ برداری‌ها در داخل کشور انجام شد و با علم به اینکه گرد و غبار در محیط‌ های کوهستانی تولید نمی‌ شود، به سراغ مناطق با شیب کم، محیط‌ های هموار و پست‌ ترین پهنه‌ ها با خاک‌ های ریزدانه رفتیم.
 
شیخ ادامه‌ داد:‌ شرایط اقلیمی که در کشورهای همسایه با آنها مواجهیم، از جمله در شرق سوریه و جنوب عراق، همچنین سد سازی‌ ها در ترکیه، سوریه و عراق بر روی رودخانه‌ های بزرگ دجله و فرات سبب شده تا شاهد خشک شدن مناطق جنوبی عراق با بافت خاک ریزدانه باشیم و نفوذ جریانات آب و هوایی که به‌ طور معمول از غرب به شرق است، این مناطق را مستعد خیزش گرد و غبار کرده است.
 
وی اضافه‌ کرد: کشور ما نیز به دلیل قرار گرفتن روی همان کمربند، وقتی با خشکی هوا و کاهش رطوبت مواجه می‌ شود، پهنه‌ های داخلی‌ مان درگیر پدید، گرد و غبار خواهد شد.
 
رئیس مرکز پژوهش‌ های کاربردی سازمان زمین‌ شناسی تصریح‌کرد: مطابق مطالعات انجام شده، اکنون ۳۵ هزار کیلومتر مربع از پهنه‌ های داخلی واقع در ۱۷ استان مرکزی، شرقی و همچنین جنوب خوزستان مستعد تولید گرد و غبار است.
 
وی اظهار داشت: به‌ طور مثال، دشت‌ های واقع در جنوب و خروجی تهران به سمت قم، اطراف فرودگاه امام (ره) و جنوب ورامین، همچنین جنوب آبیک (صالحیه) در استان البرز، بعنوان نزدیک‌ ترین نقاط به پایتخت، مستعد تولید گرد و غبار هستند.
 
شیخ با اشاره به پدیده گرد و غبار اخیر که تا چند روز در پایتخت ادامه داشت، منشاء آن را مناطق داخلی عراق و سوریه برشمرد و یادآور شد: همه ساله شاهد ناپایداری جوی در فصل بهار هستیم، اما دلیل اینکه سال گذشته گرد و غبار کمتر داشتیم، ولی امسال آن را شاهد بودیم، خشکی زمین و کاهش پوشش گیاهی است که به مضاعف شدن مشکل انجامید.
 
وی بیان‌ داشت:‌ تاکنون بیش از ۳۵۰۰  نمونه سطحی و جوی در کشور برداشت و مورد آنالیزهای شیمیای و فیزیکی قرار گرفته و به کمیته ملی مقابله با گرد و غبار گزارش شده اند. آنالیز شیمیایی نمونه برداشت شده از گرد و غبار اخیر نشان داد، مشخصه نامتعارفی که بخواهد با ورود به خون سمی و خطرناک باشد، وجود ندارند، اما به‌ طور طبیعی مخلوط شدن آنها با آلودگی‌ های صنعتی شهرهای بزرگ می‌ تواند خطرناک باشد.
 
این مقام مسئول تأکید کرد: به‌ منظور انجام عملیات مهار گرد و غبار روی ۳۵٠٠٠ کیلومتر پهنه مستعد کشور، ابتدا باید سهم هر محدوده‌ از تولید این آلایندگی مشخص می‌ شد تا با کمترین هزینه، بیشترین نتیجه حاصل شود؛ در این راستا جنوب و جنوب شرق اهواز و در سیستان، پهنه‌ های شمالی آن، بویژه بستر خشکیده دریاچه هامون، بعنوان اصلی‌ت رین مناطق مستعد تولید گرد و غبار شناسایی شد.
 
وی یادآوری‌ کرد: مطالعات نشان می‌ دهد، منشاء گرد و غبار در مرزهای غربی کشور که بافتی کوهستانی دارند، خارجی است، اما آلایندگی مشاهده شده در تهران دو منشاء دارد، دانه های درشت تر گرد و غبار، داخلی، و دانه‌ های بسیار ریز یک تا سه میکرونی، به‌ طور عمده، منشاء خارجی دارند.
 
شیخ با اشاره به چالش های مختلف داخلی در کشورهای همسایه، تصریح‌ کرد:‌ در جلسه اخیر کمیته ملی مقابله با گرد و غبار تأکید شد که باید وارد فضای دیپلماسی شویم و از ظرفیت‌ های وزارت امور خارجه در این زمینه و رفع مشکل استفاده کنیم تا به تفاهمی با همسایگان، از جمله ترکیه، عراق و سوریه برسیم.
 
وی بیان‌ داشت: سدسازی‌ های ترکیه در حدود سه دهه گذشته، همچنین سدسازی‌ های عراق، حقابه‌ هایی که باید به دشت های پایین دست داده شوند، مسأله جنگ در عراق و تأمین امنیت لازم برای انجام این کار، از جمله مسائلی است که باید در فضای دیپلماسی مورد بحث و گفتگو قرار گیرند.
 
رئیس مرکز پژوهش‌ه ای کاربردی سازمان زمین‌ شناسی، در عین حال تأکید کرد: فراموش نکنیم در این پدیده، مهمترین موضوع، بروز خشکسالی و کمبود آب است که در نهایت، تولید گرد و غبار و گسیل آن به سمت کشورمان را رقم زده است.
 
وی افزود: کشورمان به‌ تدریج به سمت خشک‌ تر شدن در حال حرکت است و نخستین اقدام سازگاری با این مسأله و مدیریت مصرف است که عزم ملی می‌ طلبد، به‌ طوری که همۀ دستگاه‌ های ذی‌ ربط باید فکر و عمل‌ شان را با هم هماهنگ کنند.
 
 
شیخ تصریح‌ کرد: ‌باید فشار فعلی در استفاده و بهره‌ برداری از منابع طبیعی کشور برداشته شود و برای افت نکردن آب‌ های زیرزمینی، از دست نرفتن رطوبت خاک و همچنین پوشش گیاهی در پهنه‌ های دارایِ بافتِ خاک دانۀ ریز و مستعد تولید گرد و غبار، برنامه داشته باشیم.