تولید هر بشکه نفت در ایران همراه با تباه بیش از ۱۵ متر مکعب گاز به علت عدم سرمایه‌ گذاری ۵ میلیارد دلاری

gaz دویچه وله فارسی: بانک جهانی در تازه‌ترین گزارش خود به تلف شدن ۱۷.۴ میلیارد متر مکعب گاز تولیدی ایران در همان مرحلۀ استخراج طی سال گذشته اشاره کرده که نسبت به سال ۲۰۲۰ حدود یک‌ سوم افزایش یافته است.
 
تلفات گاز در مرحلۀ استخراج یا "مشعل‌ سوزی" به گازی گفته می‌ شود که عمدتاً از میادین نفتی و به همراه نفت استخراج می‌ شود، اما به خاطر نبود تجهیزات جمع‌ آوری گاز، در همان مرحلۀ تولید، در مشعل‌ها سوزانده شده و هدر می‌ رود.
 
بیژن نامدار زنگنه، وزیر سابق نفت ایران، سال ۹۸ اعلام کرده بود که برای توقف مشع ل‌سوزی گاز، نیاز به ۵ میلیارد دلار سرمایه‌ گذاری است. نکته اینجاست که ارزش گازی که در مشعل‌ های ایران سوزانده شده و هدر می‌ رود، سالانه از ۵ میلیارد دلار نیز بیشتر است، اما طی دو دهۀ گذشته دولت‌ های ایران تلاشی برای کاهش مشعل‌ سوزی گاز نداشته‌ اند.
 
آمارهای بانک جهانی نشان می‌ دهند، ایران سال گذشته ۱۷.۴ میلیارد متر مکعب (روزانه ۴۸ میلیون متر مکعب)، معادل ۷ درصد از کل گاز تولیدی کشور را در همان مرحله تولید در مشعل‌ ها سوزانده و هدر می‌ دهد.
 
چنین تلفات عظیمی در حوزۀ گازی ایران در حالی است که زمستان امسال ایران با روزانه ۲۵۰ میلیون متر مکعب کسری گاز مواجه شده بود و بخش نیروگاه‌ های برقی و صنایع کشور بجای گاز، از سوخت بسیار آلایندۀ مازوت و گازوئیل استفاده کردند.
 
ایران از لحاظ مشعل‌ سوزی گاز بعد از روسیه و عراق در جایگاه سوم جهان قرار دارد.
 
مقایسه‌ ای برای درک بهتر موضوع:
 
ایران اگرچه از لحاظ مشعل‌ سوزی گاز بعد از روسیه و عراق قرار دارد، اما تولید نفت روسیه و عراق بسیار بیشتر از ایران است و لذا، نسبت تلفات گاز به نفت تولیدی در ایران بسیار بیشتر از این دو کشور است.
 
آمارهای بانک جهانی نشان می‌ دهد که ایران در ازای تولید هر بشکه نفت، بیش از ۱۵ متر مکعب مشعل‌ سوزی گاز دارد. این رقم در روسیه کمتر از ۷ متر مکعب و در عراق کمتر از ۱۲ متر مکعب است.
 
روسیه بیش از ٣ برابر ایران تولید نفت دارد، در حالی که میزان مشعل‌ سوزی گازش حدود ۴۴ درصد بیشتر از ایران است.
 
تلفات گاز در همان مرحله تولید در ایران معادل یک سوم کل مصرف گاز ترکیه است.
سهم ۱۲ درصدی رژیم ولایت فقیه از کل مشعل‌ سوزی‌ های گاز در جهان/
عدم سرمایه‌ گذاری ۵ میلیارد دلاری برای توقف مشعل‌ سوزی در حالی است که ارزش سالانه تلفات گاز ایران در مرحلۀ استخراج بیش از ۵ میلیارد دلار است.
 
شایان ذکر است که شرکت‌ های بزرگ بین‌ المللی طی سال‌ های گذشته، ۴۰ میلیارد دلار برای توسعه فاز دوم میدان گازی "شاه‌ دنیز" جمهوری آذربایجان و احداث خط لوله ۳۵۰۰ کیلومتری صرف کردند تا روزانه ۴۴ میلیون متر مکعب گاز این میدان را به بازارهای ترکیه و اروپا ببرند. حجم مشعل‌ سوزی گاز ایران از این میزان گاز نیز بیشتر است.
 
نکتۀ مهم دیگر اینکه، تولید روزانۀ نفت و میعانات گازی ایران از حدود ۴.۵ میلیون بشکه (۳.۸ میلیون بشکه نفت خام و ۷۰۰ هزار بشکه میعانات گازی) به حدود ۳.۲ میلیون بشکه کاهش یافته است. به عبارتی، رشد چشمگیر مشعل‌ سوزی گاز ایران در سال گذشته در حالی است که ایران درِ بسیاری از چاه‌ های نفتی را بسته و چنانچه در صورت لغو تحریم‌ ها، تولید نفت از این میادین دوباره آغاز شود، حجم مشعل‌ سوزی نیز افزایش خواهد یافت.
 
آمارهای بانک جهانی نشان می‌ دهد، سال گذشته حدود ۱۴۴ میلیارد متر مکعب مشعل‌ سوزی گاز در جهان اتفاق افتاده است. بدین ترتیب، ایران به تنهایی سهمی ۱۲ درصدی از کل مشعل‌ سوزی‌ های گاز در جهان را داشته است.
 
این گزارش می‌ افزاید، مشعل‌سوزی گاز در جهان منجر به تولید ۳۸۲ میلیون تن گازهای گلخانه‌ ای طی سال ۲۰۲۱ شده است. این گازها مهمترین عامل گرمایش زمین هستند.
 
علت عدم سرمایه‌ گذاری چیست؟:
 
تکنولوژی جمع‌ آوری گازهای همراه نفت، پیچیده نیست و تحریم‌ ها و عدم مشارکت شرکت‌ های غربی مانعی برای ایران جهت توقف مشعل‌ سوزی گاز بحساب نمی‌ آید.
 
نکته اینجاست که دولت‌ های ایران طی دو دهه گذشته، اصولاً اهمیتی به مشعل‌ سوزی گاز نداده‌ اند. چنانکه اشاره شد، در ایران به ازای هر بشکه نفت بیش از ۱۵ متر مکعب تلفات گاز در مشعل‌ها وجود دارد. ارزش هر بشکه نفت هم‌ اکنون ۱۱۰ دلار است، اما ارزش ۱۵ متر مکعب گاز در بازارهای بین‌ المللی حدود ۱۰ دلار است. لذا، شرکت ملی نفت ایران تمام تمرکز خود را به حفاری‌ های بیشتر و توسعۀ غیراصولی میادین نفتی گذاشته است تا نفت بیشتری تولید کند.
 
از طرفی، آنچه کشورهای دیگر را در توقف مشعل‌ سوزی گاز مصمم کرده، نگرانی از محیط زیست، آلودگی هوا و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای است؛ موضوعی که به نظر نمی‌ رسد برای جمهوری اسلامی اهمیتی داشته باشد.
 
ایران با اقتصاد حدود ۲۵۰ میلیارد دلاری (تولید ناخالص داخلی اسمی بر اساس قیمت‌ های جاری و نرخ آزاد دلار)، سهمی کمتر از نیم درصدی در اقتصاد جهانی دارد، اما از لحاظ تولید گازهای گلخانه‌ای مقام ششم را در جهان داراست.
 
در مقام مقایسه، آلمان با اقتصادی ۱۵ برابر ایران، به اندازۀ ایران تولید گازهای گلخانه‌ ای دارد، یا ترکیه با اقتصادی ٣ برابر ایران، نصف این کشور گازهای گلخانه‌ ای تولید می‌ کند.
 
بر اساس آخرین آمارهای "پروژه جهانی کربن"، مشعل‌ سوزی گاز در ایران طی سال ۲۰۲۰ میلادی به تولید ۶۰ میلیون تن گازهای گلخانه‌ ای منجر شده که معادل ۸ درصد از کل گازهای گلخانه‌ ای تولید شده در ایران است.
 
"پروژه جهانی کربن" هنوز گزارش سال ۲۰۲۱ را منتشر نکرده است، اما با توجه به رشد ۳۲ درصدی حجم مشعل‌ سوزی‌ های گاز، همچنین مصرف بالای سوخت‌ های به شدت آلایندۀ مازوت و گازوئیل در نیروگاه‌ های برقی و صنایع ایران، به خاطر کسری شدید گاز در زمستان، انتظار می‌ رود [در این گزارش،] تولید گازهای گلخانه‌ ای ایران در سال ۲۰۲۱ رشد چشمگیری داشته باشد.
 
تولید گازهای گلخانه‌ ای ایران از ۵۷۰ میلیون تن در سال ۲۰۱۰، به ۷۴۵ میلیون تن در سال ۲۰۲۰ افزایش یافته است که رشدی بالای ۳۰ درصدی را نشان می‌ دهد.
 
تلاش‌ های جامعۀ جهانی برای کاهش گازهای گلخانه‌ ای بر اساس توافق مقابله با تغییرات اقلیمی سال ۲۰۱۵ پاریس، در حالی است که ایران به رغم تعهد برای کاهش گازهای گلخانه‌ ای، از سال ۲۰۱۵ تولید آن را حتی بیش از ۱۸ درصد افزایش داده است.
 
گازهای گلخانه‌ ای، مهمترین عامل گرمایش زمین هستند که به یک بحران جهانی منجر شده است. نهادهای بین‌ المللی هشدار داده‌ اند که ادامۀ انتشار گازهای گلخانه‌ ای، منجر به یک فاجعۀ تمام‌ عیار در دهه‌ های آینده خواهد شد.