در حال فروپاشی زیست‌ محیطی ایران و کوچ ۳۰ الی ۵۰ میلیون نفری/ ناکارآمدی شدید در شناخت ریشه‌ های کم آبی

Khoshksali-1 یک کارشناس حوزه مدیریت منابع آب گفت: هم اکنون با وجود۴۰۰ میلیارد متر مکعب بارش و نزدیک به ۱۰۰ میلیارد متر مکعب استحصال سالیانه آب و در همان حال نزدیکی به سواحل طولانی دریاها در شمال و جنوب کشور، به سبب ناکارآمدی شدید مدیریت منابع آب، مشکلاتی ایجاد شده که شناخت ریشه‌های کم آبی در فلات ایران کمک زیادی می‌کند.
 
داریوش مختاری در گفتگو با ایسنا، با بیان اینکه به سبب تعارض ناشی از حجم قابل توجه بارش و در همان حال داشتن عارضه کم آبی، باید به آسیب‌ شناسی مدیریت منابع و مصارف آب رو آورد، گفت: از دیدگاه شناخت ساده صورت مسأله، کم‌آبی‌ های کشور در دو وجه کمبود موقت منابع آب و کمیابی مزمن و پایدار منابع آب ظاهر شده است. کمبود آب، با رفع بحران کم‌ آبی (وقوع خشکسالی، قطع موقت آب ...) از بین خواهد رفت. در بیشتر حوزه‌ های آبریز، میزان مصارف آب از میزان مجموع منابع تجدیدپذیر و انتقالی بین حوزه‌ا ی فزونی گرفته است و چاره‌ ای غیر از افزایش ظرفیت تأمین و یا کاهش مصارف وجود ندارد.
 
وی با بیان اینکه مدیریت کهن منابع آب در فلات ایران دارای یک ریشه و بنیان بوده و در یک گذر ۳۰۰۰ ساله شکل گرفته است، گفت: در گذر از مدیریت کهن و پایدار منابع آب به مدیریت نوین در دوره ۱۰۰ ساله اخیر، به یکباره عوامل فن‌ آوری، همچون پمپ و بتن و دیوان‌ سالاری رو به گسترش دولتی، جایگزین ناقصی برای مدیریت کهن منابع آب شدند. شکاف بین دو دورۀ زمانی کهن و نوین، باید با دقت و با قوانین کافی و دقیق پر می‌ شد.
 
به‌ گفته وی، نشانه های جدی، همانند حفر یک میلیون حلقه چاه کشاورزی، توسعه کشاورزی آبی در فضای باز از حدود یک میلیون هکتار در آغاز قرن ۱۴ خورشیدی به ٨ میلیون هکتار فعلی، استقرار گسترده کارخانجات در غرب تهران، عملاً نشان از کم دقتی در طرح‌ های آمایش سرزمین داشته است،  کم دقتی در تدوین قانون آب و نحوه ملی‌شدن آن، تأسیس شورای عالی آب و ۴۱ صورتجلسۀ خام و سطحی که مبنای تصمیم‌ های بسیار مهم بعدی شد، ساخت ۱۰۰۰ سد اضافی و غیر ضروری که نتیجه‌ ای جز خشکی جغرافیای کشور و بزرگ ‌شدن کلان‌ شهرها نداشته است، بارگذاری ۱۰ برابر بیشتر از توان بوم‌ شناختی دشت تهران که سرانۀ آب آن فقط ۳۵۰ مترمکعب در سال است و قرض‌ های بین حوزه‌ ای را انجام داده است، ساده‌ انگاری در حوزه‌ های مدیریت شهری با ساخت هزاران پل و سازه غیر ضروری در متن شهرها، حذف تدریجی سرمایه‌زهای فیزیکی گردشگری کشور، از جمله بافت‌ های تاریخی و ریزش شدید نظام فنی و اجرایی کشور در مقیاس حدود ۸۰ درصد کل اعتبارات عمرانی و سرمایه‌ گذاری کشور، نشان از یک ریزش شدید نظام فنی و اجرایی کشور در پهنه جغرافیای کشور دارد.
 
وی با بیان اینکه کم‌ دقتی در مدیریت منابع آب کشور، قلمرو جغرافیایی کشور را که شکنندگی شدید نسبت به آب داشته است را تا آستانه سقوط کامل زیست‌ محیطی رسانده است، گفت: هم اکنون جغرافیای کشور در یک قدمی فروپاشی زیست‌ محیطی و طبیعتاً کوچ ۳۰ تا ۵۰ میلیون نفری قرار گرفته است. در ادامه همین مسیر مخاطره‌ آمیز در دو حوزه جدید توسعه بی رویه کلان شهرها و توسعه پروژه‌ه ای انتقال آب نیز با کم دقتی و چالش‌ هایی مواجه هستیم.
 
وی افزود: هرگز نمی‌ توان این نشانه‌ های جدی و ناکارآمدی‌ ها را ساده گرفت. ویژگی سطحی‌ زدگی و کم‌ دقتی در قوانین و نظام فنی و اجرایی کشور، یک آسیب جدی و مزمن است که به کمیابی مزمن و پایدار منابع آب سرایت کرده است. اینها در شرایطی اتفاق می‌ افتند که مدیریت منابع آب به طور تقریبی و کامل به حاشیه رفته و اجرای سازه‌ های بزرگ هرگز به منزله مدیریت منابع آب نیست.
 
به گفتۀ وی، به صورت کلی، بهبود و استقرار نظام فنی و اجرایی کشور برای هر گونه پروژۀ عمرانی و سرمایه‌ گذاری بخش‌ های خصوصی و عمومی می‌ تواند همانند یک کلید گره‌ گشا و راه نجات از فروپاشی جغرافیایی فلات ایران باشد. راهکارها در متن اصلاح نظام فنی و اجرایی و احیای آن با اجرای کامل ماده (۲۳) قانون الحاق قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۱۳۹۳) نهفته است. افزون بر آن، همزمان باید قوانین ناکارآمد و مهندسی شده پیشین که ناکارآمدی شدید در مدیریت زیست‌ بوم‌ های شهری و حوزه‌ های آبریز را پدید آورده، برطرف کرد. هر دو راهکار یاد شده، بسیار بنیادین و دارای جزئیات فراوان و نکات اصلاحی فراوان بوده که شایسته است احیا و اصلاحات آن ها به طور جدی در دستور کار سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور و مجلس شورای اسلامی قرار گیرند.  
 
خبرنگار: سحر بابایی، 
دبیر: فرزانه حسینی‌ پور