فرسایش خاک ۷ برابر خاک‌ زایی در ایران / سیل ها و فرسایش‌ های توده‌ ای و زمین لغزش

seyl-iran رئیس گروه مهندسی حفاظت از آب و خاک سازمان تحقیقات کشاورزی با بیان اینکه خشکسالی‌ های پیاپی، فقر پوشش گیاهی در ایران را شکننده کرده است، تصریح کرد: بررسی‌ ها در پژوهشکده حفاظت آب و خاک نشان داده که نرخ فرسایش خاک نسبت به خاک‌ زایی در ایران حدود ۷ برابر شده و این سخن به این معناست که فرسایش تشدیدی در کشور در حال وقوع است.
 
حمید رضا پیروان در گفتگو با خبرنگار اقتصادی ایلنا، با بیان اینکه نرخ خاک‌زایی بستگی به شرایط اقلیمی کشور دارد، گفت: بررسی‌ها در پژوهشکده حفاظت آب و خاک نشان داده که نرخ فرسایش خاک نسبت به خاک‌زایی در ایران حدود ٧ برابر شده و این سخن به این معناست که فرسایش تشدیدی در کشور در حال وقوع است.
 
وی نقش عوامل انسانی در شکل‌ گیری فرسایش‌ های تشدیدی خاک را مؤثر دانست و افزود: استفاده نادرست از منابع خاک برای کاربری‌ های غیر مجاز و تغییرات کاربری در اراضی سطح حوزه‌ های آب‌ خیز باعث شده است که نرخ فرسایش تشدیدی در کشور بالا برود.
 
این پژوهشگر حوزه آب و خاک با بیان اینکه خشکسالی‌ های پیاپی، فقر پوشش گیاهی در ایران را شکننده کرده است، تصریح کرد: حدود ۸۰ درصد ایران از نظر اقلیمی در منطقه خشک قرار گرفته است؛ بنابراین تغییرات اقلیمی در شرایط خاک کشور تغییرات منفی گذاشته و با کاهش حجم پوشش گیاهی، خاک حساس و در معرض فرسایش قرار گرفته است.
 
پیروان ادامه داد: تخریب‌ هایی که با منشا تولید سیل اتفاق می‌ افتند؛ باعث شده که ما شاهد انواع فرسایش‌ های توده‌ ا، مانند فرسایش خنجری و زمین لغزش باشیم؛ زمانیکه بارش‌ ها با شدت و مدت زمان بالا اتفاق می‌ افتند، احجام خاک جابجا می‌ شوند و همراه با روان‌ آب، سیل‌ های پررسوب را تولید می‌ کنند.
 
به گفتۀ وی؛ میزان بار جامد سیل‌ زیاد است، تاجاییکه ۳۰ درصد از حجم آب رودخانه، احجام جامد (خاک و سنگ ریزه) می‌ شوند که باید به جای سیل از آنها به عنوان گل روانه یاد کنیم.
 
رئیس گروه مهندسی حفاظت از آب و خاک سازمان تحقیقات کشاورزی در پاسخ به این پرسش که چرا ما شاهد سیل‌ های ویرانگر شده‌ ایم، گفت: استفادۀ نابجای انسان از زمین، تغییرات کاربری غیرمجاز و رعایت نکردن حریم رودخانه‌ها و آب‌ راه ها باعث شده است که انسان در معرض سیل قرار بگیرد. از این اراضی معمولاً با عناوین مسکونی و تجاری استفاده می‌ شود.
 
این پژوهشگر حوزه آب وخاک با اشاره به تغییر الگوی بارش در شرایط  خشکسالی، اذعان کرد: بارش در اوج گرما و زمانی که شاهد کاهش پوشش گیاهی هستیم، با شدت و مدت زمان زیاد باعث می شود که این فجایع رخ بدهد.
 
وی با بیان اینکه فرسایش به معنی از دست دادن خاک است، تصریح کرد: خدمات متنوعی خاک به انسان ارائه می‌ دهد، خاک ذخیره‌ گاه مناسب آب و کربن است؛ همچنین در تصفیۀ آب و هوا بسیار موثر است و می‌ تواند مانع افزایش گرمایش جهانی زمین شود و به لحاظ اکوسیستمی بزرگترین محیط میکرو ارگانیسم‌ ها است و بیشترین کربن عالی دردنیا در خاک ذخیره شده است، بنابراین اگر خاک را از دست بدهیم، ذخیره‌ گاه آب نیز از بین می‌ رود، در نتیجه حیات بشر و موجودات در معرض خطر قرار می‌گیرد.
 
پیروان ادامه داد: فرسایش خاک باعث می‌ شود عناصر مغذی در خاک مانند سدیم و پتاسیم با روان آب‌ ها شسته ‌شوند؛ و کودهایی که برای مغذی کردن خاک اضافه می‌ شوند، با تولید روان‌ آب‌ ها از پیکره خاک شسته و خسارت‌ های جدی را به انسان وارد می‌ کنند.
 
رئیس گروه مهندسی حفاظت از آب و خاک سازمان تحقیقات کشاورزی ادامه داد: الگوهایی استفاده از اراضی باید تحت عنوان قوانین مدون تنظیم شوند؛ به عبارت دیگر نقشه‌ های کاربردی خاک بر اساس قابلیت‌ های اراضی باید تنظیم شوند.
 
وی با بیان اینکه آمایش کاربردی سرزمین در کشور تدوین نشده است، تصریح کرد: برخی از مسئولان ادعایی تدوین آمایش سرزمین را طرح می‌ کنند؛ این در حالیست که ما در کشور نقشه‌ های کاربردی نداریم که بر اساس آن و با مدل مشخص از اراضی بهره‌ برداری کنیم. اراضی کشاورزی در معرض هجوم زمین‌ خواران قرار گرفته‌ اند و همچنین قوانین دولتی زمینه‌ ها را برای تبدیل شدن اراضی کشاورزی به زمین‌ های مسکونی فراهم کرده است.
 
پیروان، خاک را یک سرمایه ملی دانست و خاطر نشان کرد: فرهنگ سازی در زمینه خاک صورت نگرفته است، علاوه‌ بر این، قوانین حفاظت از خاک، بسیاری از مسائل مربوط به خاک  را در بر نگرفته است، از این رو نیازمند بازنگری جدی در این زمینه هستیم و باید قوانین‌ های جدیدی به آن اضافه شوند.
 
وی در پایان تصریح کرد: ارزش اقتصادی خاک باید به عنوان یک فرهنگ نهادینه شود و خاک به عنوان کالا در نظر گرفته شود.